Zijn we met 1 of 2 nieuwe kerncentrales van de ‘ellende’ af?

In De Telegraaf stelt Ronald Plasterk dat we met een of twee moderne kerncentrales van alle ‘ellende’ van duurzame energie af kunnen zijn. Een snel sommetje leert ons echter dat er eerder 11 kerncentrales nodig zijn om evenveel energie te produceren als nu gepland voor duurzame energie in 2030. En de ervaringen in het buitenland laten zien dat het zeer onwaarschijnlijk is dat er in Nederland in 2030 nieuwe kerncentrales kunnen staan.

Impressie van geplande nieuwe kerncentrale met 2 reactoren in het Britse Sizewell (bron: EDF)

Ronald Plasterk schrijft in De Telegraaf (€) over de rol die kernenergie kan spelen. Ik vind het een goed teken dat we klimaatverandering inmiddels dermate serieus nemen dat we ook naar kernenergie kijken. Plasterk maakt zich er in mijn ogen echter te makkelijk vanaf. Hij beschrijft opnieuw waarom hij duurzame energie een slecht idee vindt. Hij stelt vervolgens ‘met een of twee nieuwe moderne kerncentrales plus het openhouden van de bestaande centrales zijn we van deze ellende af”. Ten onrechte volgens mij. 

We hebben in Nederland maar één operationele kerncentrale

Eerst even over het openhouden van de ‘bestaande centrales’. Ik ben heel benieuwd welke bestaande kerncentrales Plasterk bedoelt. Volgens mij is er in Nederland maar één kerncentrale in bedrijf, namelijk die in Borssele.

Dan hebben we elf nieuwe kerncentrales nodig in 2030

Relevanter is de vraag of een of twee moderne kerncentrales alle hernieuwbare energie waar aan gewerkt wordt zouden kunnen vervangen. Ik ga er in deze blog vanuit dat Plasterk met ‘deze ellende’ alle vormen van hernieuwbare energie bedoelt. In de column van vandaag is hij kritisch over windenergie op land en biomassa. In eerdere columns zette hij zich af tegen onder andere elektrische auto’s, windmolens op zee, biomassa, zonneparken op zee.

Volgens de Klimaat- en Energieverkenning 2020 van het Planbureau voor de Leefomgeving komt in 2030 het verbruik van hernieuwbare energie op 498 petajoule (zie tabel 6 op pagina 166). Daarbij gaat het om windenergie op zee en op land, om zonne-energie, biomassa en omgevingswarmte. Stel dat we dat allemaal willen vervangen door elektriciteit uit nieuwe kerncentrales. Hoeveel kerncentrales hebben we nodig om jaarlijks 498 petajoule ofwel 138 miljard kilowattuur elektriciteit te produceren?

Op basis van de nieuwe kerncentrales die op dit moment gebouwd worden in Europa rekenen we voor een moderne kerncentrale met een vermogen van 1600 megawatt. We gaan er -enigszins optimistisch- vanuit gaan dat zo’n centrale elk jaar 95% van de tijd draait. Dan produceert zo’n nieuwe kerncentrale per jaar ongeveer 13 miljard kilowattuur elektriciteit (=1600 MW*1000*95%*8760 uur/jaar). Om jaarlijks 138 miljard kilowattuur elektriciteit hebben we dus minstens 11 van zulke nieuwe kerncentrales nodig. Plasterk heeft dus ongelijk als hij suggereert dat we alle in 2030 geplande duurzame energie kunnen vervangen door ‘een of twee nieuwe moderne kerncentrales’. Daarvoor zijn er eerder elf nodig. (Zie onderaan deze blog voor een aantal meer gedetailleerde opmerkingen over dit sommetje)

Onwaarschijnlijk dat er in Nederland in 2030 nieuwe kerncentrales kunnen staan

Dan moeten we het ook nog over de planning hebben. De procedure en bouw van een nieuwe kerncentrale kost veel tijd. Dat is geen ‘smoesje’ zoals Plasterk suggereert. Zo begon EDF in 2012 aan de eerste inspraakronde voor een nieuwe Britse kerncentrale in Sizewell. Volgens de huidige planning van EDF kan deze op zijn vroegst in 2032 operationeel zijn. Ook het realiseren van nieuwe kerncentrales in Frankrijk, Finland en de Verenigde Staten kost veel tijd. De ervaring in Westerse landen die nieuwe kerncentrales bouwen laat zien dat het zeer onwaarschijnlijk is dat er in Nederland in 2030 nieuwe kerncentrales kunnen staan. 

Ook ná 2030 is verdergaande CO2-reductie nodig en we moeten er nu al over nadenken hoe we dat willen doen. Daarbij kan kernenergie een rol spelen. Ik vind het echter een beetje goedkoop om te suggereren dat we onze doelstellingen voor die tijd ermee kunnen halen. 

Nieuwe kerncentrales komen er alleen met overheidssteun

Plasterk doet de kosten van nieuwe kerncentrales ook af als een smoesje. Nieuwe kerncentrales komen er echter niet zonder overheidssteun. Plasterk wijst regelmatig op de kosten van allerlei onderdelen van de energietransitie. Dan vind ik het een beetje goedkoop (pun intended) om bij kernenergie geen aandacht te besteden aan de kosten.

Opmerkingen bij het sommetje hierboven

Het sommetje hierboven heb ik bewust simpel gehouden. Een paar opmerkingen daarbij:

  • Bij een deel van de hernieuwbare energie gaat het om warmte en biobrandstoffen die je niet zo maar kunt vervangen door elektriciteit. Als je alle hernieuwbare energie wilt vervangen door kernenergie dan is ‘elektrificatie’ nodig. Bijvoorbeeld door gebruik van elektrische auto’s en warmtepompen. Elektrische warmtepompen en auto’s zijn efficiënter dan hun fossiele tegenhangers (cv-ketels respectievelijk auto’s met een verbrandingsmotor). Daardoor is er dan minder energie nodig en zou het aantal kerncentrales wat lager uitvallen. Overigens betekent dat we niet af zijn van alles wat Plasterk als ‘ellende’ van de energietransitie ziet, want volgens mij is hij over elektrische auto’s ook niet bijster positief.
  • Op twitter wees een aantal mensen op de mogelijkheid om de restwarmte van een kerncentrale te gebruiken. Dat kan en gebeurt ook op sommige plekken in de wereld. Zoals bijvoorbeeld in Sint-Petersburg (via @hugobiersma). De kerncentrale moet dan wel relatief dicht bij de warmtegebruikers staan en er moet een warmtenet zijn. Hiermee zou het aantal kerncentrales in het sommetje lager kunnen uitvallen.
  • In het sommetje ben ik ervan uitgegaan dat het energieverbruik het hele jaar constant is en de kerncentrales het hele jaar voluit draaien. In werkelijkheid varieert de vraag natuurlijk (nacht/dag, doordeweeks/weekend, winter/zomer etcetera). Daarom zal er ook in energiesysteem met veel kernenergie flexibiliteit nodig zijn om de pieken op te vangen en zullen waarschijnlijk niet alle kerncentrales hele jaar voluit kunnen draaien.
  • Op twitter krijg ik regelmatig de opmerking dat er in de wereld ook kerncentrales zijn met een groter vermogen dan de 1600 MW waarmee ik reken. Dat klopt. Er bestaan in de wereld kerncentrales met veel meer vermogen (doordat ze meerdere reactoren hebben). De brancheorganisatie Nucleair Nederland rekent in haar roadmap echter met nieuwe kerncentrales van 1000-1500 MW (‘Uitgaande van een nucleaire bijdrage aan de elektriciteitsvoorziening van 20%, zijn twee of drie kerncentrales nodig met een gezamenlijk vermogen van 3000 MWe’). Mijn aanname van 1600 MW lijkt me daarom in de Nederlandse context niet zo gek.
  • Toegift: in 2019 was het verbruik van hernieuwbare energie volgens het CBS 181 petajoule. Om dat te vervangen zouden volgens sommetje hierboven al 4 nieuwe kerncentrales nodig zijn. Overigens was het aandeel hernieuwbare energie in 2019 volgens het CBS 8,6% en daarmee al iets hoger dan de 6% die Plasterk noemde.