Broodje bruinkool deel 2: gedachte-experiment zonder Atomausstieg

Eerder dit jaar schreef ik een blog over het verhaal dat in Duitsland het gebruik van bruinkool zou zijn gestegen door windenergie. Dat is onwaar, zoals NRC Next ook constateerde in een factcheck (Blendle €0,10).

De CO2-uitstoot van de Duitse elektriciteitsproductie is ook niet gestegen, maar gedaald. Zie de onderstaande grafiek uit het overzicht van Agora Energiewende van de ontwikkelingen in de Duitse elektriciteitssector tussen 1990 en 2014 .

Duitsland CO2-uitstoot stroomproductie 1990-2014

Het verhaal leeft kennelijk nog steeds. Vandaag haalde Arend Jan Boekestijn het aan in het radioprogramma ‘Dit is de Dag’ in een gesprek over de nieuwe duurzame koers van pensioenfonds ABP. Ik heb grote waardering voor de scherpe observaties van Boekestijn. Zijn stelling zette me daarom opnieuw aan het denken. Is er een kern van waarheid die het verhaal laat voortleven? Is de Duitse CO2-reductie kleiner dan je zou verwachten op basis van de groei van duurzame energie?

De Duitse CO2-reductie is veel kleiner dan je zou verwachten bij zoveel duurzame energie

Laat ik een poging doen zo’n kern van waarheid te vinden: áls er in Duitsland geen Atomausstieg geweest was, dan zou de CO2-reductie door duurzame energie véél groter geweest zijn. Ik noem het een gedachte-experiment, want ik denk dat ik in Duitsland meewarig aangekeken zou worden als ik zou beginnen over een scenario zonder Atomausstieg. Het afscheid van kernenergie is in Duitsland voor zover ik weet een gegeven: wettelijk vastgelegd en breed gedragen. Een gedachte-experiment dus.

De belangrijkste verschuiving in de Duitse stroommix de afgelopen jaren is meer productie uit hernieuwbare bronnen en minder uit kernenergie, zie de grafiek hieronder van Agora Energiewende. Feitelijk is er een netto verschuiving geweest van de ene CO2-arme bron (kernenergie, grijs in de grafiek hieronder) naar de andere (duurzame energie, groen in de grafiek).

German power mix 1990-2014

Laten we voor het gedachte-experiment een sterk gesimplificeerd sommetje maken. In Duitsland werd in 2014 ruwweg 70 TWh minder elektriciteit geproduceerd uit kernenergie (het grijze vlak in de grafiek hierboven) dan in 2000. Stel daarentegen dat de hoeveelheid kernenergie gelijk gebleven was en er in plaats daarvan 70 TWh minder stroom uit bruinkool (het bruine vlak in de grafiek) geproduceerd was. Dan zou de CO2-uitstoot van de Duitse elektriciteitsproductie in 2014 veel lager geweest zijn. Per kWh elektriciteit stoot een bruinkoolcentrale ongeveer 1 kg CO2 uit. In het gedachte-experiment zou de totale uitstoot dus ruwweg 70 miljoen ton CO2 lager zijn. Dan zou de totale CO2-uitstoot van de Duitse stroomproductie in 2014 niet 300, maar in de orde van 230 miljoen ton geweest zijn, een spectaculaire daling.

De CO2-reductie van de Duitse stroomproductie is veel kleiner dan je zou verwachten als je alleen naar de groei van duurzame energie kijkt. Als duurzame energie de vervanger was geweest voor bruinkool, dan was de CO2-reductie veel groter geweest. De realiteit is dat Duitsland gekozen heeft voor de Atomausstieg. Dat is een centraal element van de Energiewende. Veel meer dan we ons in Nederland vaak realiseren. Zie ook dit uitgebreide artikel van National Geographic. Een Kohleausstieg is mogelijk de volgende stap. En die stap zal met een veel grotere CO2-reductie gepaard gaan.

Je kan het ook andersom zien: Duitsland heeft met duurzame energie een prestatie geleverd die velen niet voor mogelijk hadden gehouden. In 2014 werd er al bijna net zoveel stroom geproduceerd uit duurzame bronnen (157 TWh) als de hoogste jaarproductie van alle Duitse kerncentrales samen (ca. 170 TWh rond het jaar 2000).

In Denemarken kwam in 2014 maar liefst 39% van het totale elektriciteitsgebruik uit windenergie. Volgens de ‘broodje bruinkool’-theorie zou daar het verbruik van kolen en de CO2-uitstoot flink gestegen moeten zijn. Wat denkt u? In een volgende blog heb ik op een rij gezet wat de ontwikkelingen in Denemarken op dit punt geweest zijn de afgelopen 20 jaar.

Advertenties

8 thoughts on “Broodje bruinkool deel 2: gedachte-experiment zonder Atomausstieg

  1. Jasper, goed dat je het nog eens helder en simpel op een rij zet. En iedereen die zich alleen maar bezighoudt met, of fixeert op, CO2-uitstoot heeft in de wereld van de snelle soundbites en makkelijke retoriek natuurlijk een dankbaar punt om te maken (Boekestijn). Gelukkig gaan de Duitsers zelf grondiger te werk. Het is geen CO2- of Klimaatwende maar een Energiewende. Kernenergie was – mn. door een zeer sterke anti-kernenergie beweging (AKB) – in Duitsland eigenlijk een groter maatschappelijk en politiek issue dan de kolencentrales/klimaat. En dat ging echt niet alleen over kansen op ongelukken, kernafval etc. Mn. in Duitsland was al langer het besef aan het doordringen dat de kerncentrales een financieel blok aan het been aan het worden waren. Toen kwam Fukushima en greep Merkel dit aan om snel een breed gedragen politiek besluit te nemen; we gooien de kerncentrales dicht en we gaan nog forser inzetten op meer duurzame stroom. Alleen in die combinatie kan het lukken (België bv. heeft tien jaar geleden besloten kernenergie vrij actief uit te faseren maar heeft daar geen beleid rond alternatieven bij gezet – met als gevolg dat er voortdurend angst is voor te weinig capaciteit, black-outs etc.Dus worden de kerncentrales niet gesloten maar steeds weer opgelapt. Die vallen nu steeds vaker van ellende stil – en nog steeds heeft België geen stevig meerjarig plan om het anders te gaan doen).
    Terug naar Duitsland. Een Energiewende dus. Waarin het niet alleen gaat om minder CO2 maar om een totaal nieuwe inrichting van het energiesysteem; gedragen door miljoenen burgers en lokale initiatieven, robuust, duurzaam. En dat moet dan ook nog enigszins betaalbaar zijn (al durft de Duitse regering gelukkig ook uit te dragen dat stroom een product is dat best wat mag kosten..)
    Een belangrijk element in de Energiewende is het ‘breken’ van de traditionele machtspositie die bedrijven met veel kolen- en kerncentrale hadden in het systeem. Dat kost bloed, zweet en tranen. Maar het is precies wat je zegt; nu volgt de uitstap uit kolen. En dat kan alleen door eerst atoomenergie te stoppen en te laten zien aan de Duitse bevolking en industrie dat het mogelijk is de boel anders te organiseren. Eerst een kolen-uitstap en dan pas een atoom-uitstap zou in Duitsland nooit mogelijk zijn geweest. En dat is ook helemaal niet erg. Want wie niet alleen vanuit CO2 redeneert maar naar duurzaamheid kijkt pleit ook voor een snelle atoom-uitstap.

  2. Kolen-uitstap first in Duitsland was sowieso onmogelijk geweest. Hermann Scheer’s eigen SPD (“De Duitse PvdA”) was altijd een kolenpartij (tijdens zijn Verlichting periode gelukkig lange tijd een forse rem op gezet), met veel lokale (partij) belangen en er aan gekoppelde werkgelegenheid. Talloze Stadtwerke (in Nederland al lang het land uit gewerkt) in Duitsland hebben (nog steeds) kolencentrales. SPD had haar eigen graf gegraven als ze een Kolen-Ausstieg hadden willen (laten) forceren vóór de noodzakelijke Atom-Ausstieg. Alleen FDP (liberalen) gooide even roet in het nucleaire eten door verlenging van de levensduur te eisen, nadat Bündnis90 / Grünen uit de regering was gewerkt. Toen kwam Fukushima Daiichi. De geeiste “verlenging” werd onder Merkel’s (noodzakelijke) leiderschap subiet “verkorting” tot “und jetzt endlich Schluss mit diese bl*** Atommeiler”… The rest is history…

  3. Leuk gedachte experiment, alleen hoe reëel is het om te verwachten dat bruinkool de verliezer zou zijn als kernenergie door was blijven draaien? Logischer is dat nog meer gas en deels steenkool centrales gesloten zouden zijn. Die zijn namelijk duurder per kWh dan bruinkool.

  4. Pingback: Is het kolenverbruik in Denemarken gestegen door meer windenergie? | Energieblog van Jasper Vis

  5. Ik begrijp dat velen in klimaatbezorgde kringen de gedachte dat, ceteris paribus, de voortijdige sluiting van kerncentrales in Duitsland per saldo er toe geleid heeft dat bruinkool centrales langer open hebben kunnen blijven, maar moeilijk kunnen accepteren. In de reacties wordt er van alles bijgehaald maar er echter wordt nauwelijks gepoogd die gedachte te ontkrachten

    Jasper Vis stelt dat “zijn” windmolens niet de oorzaak zijn van het (toenemende dan wel gebleven) gebruik van bruinkool. Daar heeft gelijk in, en bij hem overheerst de blijdschap over die vaststelling. Ceteris paribus, d.w.z.. de financiële crisis, met als gevolg het wegvallen van de verwachte stijging van het elektriciteitsverbruik, en de (desondanks) daarmee nagenoeg samenvallende ingezette massieve subsidiëring van nieuwe duurzame elektriciteits-produktiemiddelen door de Duitse overheid, heeft die Duitse overheid in staat gesteld na Fukushima een deel van de kerncentrales onmiddellijk te sluiten.

    Peer de RIjk ontkent niet dat dat de voorlopige redding van bruinkoolcentrales heeft betekent maar bij hem overheerst de blijdschap dat een deel van “zijn” kerncentrales voortijdig gesloten kon worden. Zijn ideologisch verlangen naar een Energiewende blijkt groter dan zijn angst voor een klimaatprobleem.

    Als alle kerncentrales waren blijven produceren, was terugregelen van bruinkoolcentrales onvermijdelijk geworden, en dat zou de private eigenaren tot eerdere sluiting hebben bewogen. Wellicht had de SPD dan alsnog een Atomausstieg geforceerd, zoals Peter Segaar stelt, maar ook dat weerlegt de stelling niet.

    De inzet van gascentrales en steenkoolcentrales in Duitsland is al sterk verminderd, en als de eigenaren daarvoor toestemming hadden gekregen zouden er nog meer zijn stilgelegd zijn. Met name de overgebleven steenkoolcentrales worden regelmatig link op- en afgeregeld, en dat is niet aantrekkelijk voor bruinkoolcentrales.

    Tenslotte hebben Claudia Kemfert en de Duitse Groenen zich tegen de recente regeling voor 2,7 GW bruinkoolreserve gekeerd, o.a. met de argumentatie dat de betreffende centrales hoe dan ook op korte termijn gesloten zouden worden, vanwege de omstandigheden in de markt. Als dat waar is, dan zou dat al eerder gebeurd zijn als de kerncentrales in bedrijf waren gebleven.

  6. Pingback: Welk percentage van de Duitse stroomproductie kwam in 2014 uit bruinkool? | Energieblog van Jasper Vis

  7. Pingback: Einde Broodje Bruinkool | Energieblog van Jasper Vis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s