Broodje bruinkool

In 2014 deed in Nederland een verhaal de ronde dat met stip in mijn persoonlijke top-10 van energie-onzin staat: “in Duitsland wordt door windenergie meer bruinkool verstookt dan ooit”. De energiestatistieken van zowel Duitsland als Nederland voor 2014 zijn inmiddels gepubliceerd. Een mooi moment om nog eens terug te kijken op het ontstaan van dit verhaal en te bezien wat er echt gebeurde. Tipje van de sluier: het Duitse verbruik van bruinkool in 2013 was 50% lager dan in 1990. En in 2014 daalde het gebruik van bruin- en steenkool in Duitsland flink, terwijl het gebruik van steenkool in Nederland flink steeg.

Eerst een terugblik op het broodje aap verhaal over Duitse bruinkool. Het begon met de stelling dat er in Duitsland meer bruinkool dan ooit verstookt wordt.

Martin Sommer: ‘Duitsland stookt meer vieze bruinkool dan ooit’

In januari 2014 schreef columnist Martin Sommer in de Volkskrant: “Eventuele voordelen van innovatie worden teniet gedaan door de stijgende kosten om het evenwicht in de stroomvoorziening in stand te houden, omdat windenergie nu eenmaal onbetrouwbaar is. Kijk naar het geliefde Duitsland met al zijn windmolens, dat op dit moment meer vieze bruinkool stookt dan ooit (Financial Times, 8 januari).”

Een blik op de Duitse energiestatistieken laat zien dat dit niet waar is:

In werkelijkheid was in 2013 het Duitse verbruik van bruinkool 50% lager dan in 1990Duitsland bruinkool en steenkool verbruik 1990-2013

Zat de Financial Times waar Martin Sommer naar verwees er dan ook naast? Nee, de Financial Times (gratis registratie nodig) schreef dat Duitse stroomproductie uit bruinkool in 2013 op hoogFT German power from lignite and renewables 1990-2013ste niveau sinds 1990 stond  (zie de grafiek hiernaast). Dus niet hoogste niveau ooit. En het ging alleen om verbruik van bruinkool voor elektriciteitsproductie (in het voormalige Oost-Duitsland werd ook veel bruinkool gebruikt in de industrie. Dat veranderde na de ‘Wiedervereinigung’ in 1990).

Zie hieronder de Duitse statistiek van het gebruik van bruin- en steenkool voor elektriciteitsproductie tussen 1990 en 2013.  In 2013 was het verbruik van bruinkool voor stroomproductie 18% lager dan in 1990.Duitse bruinkool en steenkool voor elektriciteitsproductie

[Naschrift: zie over de daling van het bruinkoolverbruik na 1990 door de ‘Wiedervereinigung’ ook het commentaar van Craig Morris onderaan deze blog] 

Hans Wiegel: ‘Duitsland verstookt meer bruinkool dan ooit door windenergie’

In dezelfde maand ging Hans Wiegel nog een stap verder in NRC Handelsblad (€0,29 bij Blendle): ‘Gevolg van dit [Duitse] windbeleid is dat er ook centrales moeten blijven die op korte termijn opgeschakeld kunnen worden. Het waait nu eenmaal niet altijd. In Duitsland wordt hierdoor meer sterk vervuilende bruinkool verstookt dan ooit. Zo kun je door subsidies gewoon verkeerde dingen laten gebeuren.’

NRC Next oordeelde: onwaar

Wiegel zette het verhaal nog wat verder aan en stelde dat er in Duitsland niet alleen meer bruinkool werd gestookt dan ooit, maar ook dat dit het gevolg zou zijn van het Duitse windbeleid. NRC Next toonde zich gelukkig een slijpsteen voor de geest en deed zelf een factcheck (Blendle €0,10) naar deze uitspraak en oordeelde: onwaar. Het verbruik van bruin- en steenkool steeg inderdaad een aantal jaar. Maar dat kwam door de lage kolen- en CO2-prijs en ging vooral ten koste van gas.

achtergrond bruinkoolcentrales

Halbe Zijlstra: ‘Duitsland stoot meer CO2 uit dan ooit want ze stoken volop steen- en bruinkool bij’

In juni 2014 zei VVD fractieleider Halbe Zijlstra in een interview met FD: “Je ziet in Duitsland tot welke idiote toestanden de subsidiëring van groene energie leidt. Het land staat vol met windmolens maar stoot meer CO2 uit dan ooit. Want ze stoken volop steen- en bruinkool bij. Iets wat trouwens hier ook gaat gebeuren.”

In 2013 was de Duitse CO2-uitstoot 18% lager dan in 1990

De Duitse statistieken laten zien dat de Duitse CO2-uitstoot in 2013 volgens de voorlopige cijfers 18% lager was dan in 1990.  Mogelijk bedoelde Zijlstra dat de CO2-uitstoot in 2013 gestegen was ten opzichte van 2012.duitse CO2 uitstoot 1990-2013

Overigens heeft Zijlstra gelijk dat Duitsland een probleem heeft met de CO2-uitstoot. Er is in feite een verschuiving geweest van de ene CO2-arme bron (kernenergie) naar de andere (duurzame energie). De CO2-uitstoot zou drastisch gedaald zijn als er bruinkoolcentrales waren gesloten in plaats van kerncentrales. Daarover wellicht meer in een volgende blog.

In het interview met FD noemt Zijlstra al een belangrijk onderdeel van de oplossing: ‘We zouden op z’n minst in Europees verband, maar liever nog wereldwijd, een economisch verantwoorde CO2-belasting kunnen invoeren en alle andere verstorende subsidies voor groene energie afschaffen.’

In 2014 daalde in Duitsland het verbruik van bruin- en steenkool

Terwijl in Nederland dit verhaal de ronde deed, daalde volgens de Duitse statistieken het totale verbruik van bruinkool in 2014 met 3,6% en het verbruik van steenkool met 12,6%. Dat was mede het gevolg van de zachte winter waardoor er minder vraag naar stroom was.

Duitsland primair energiegebruik 2014 tov 2013 per bron

[Naschrift: zoals Craig Morris in het commentaar hieronder terecht opmerkt zeggen veranderingen van het ene jaar op het andere maar weinig over de trend. De daling in 2014 kwam voor een aanzienlijk deel door de zachte winter en dat kan in 2015 weer anders zijn. De komende jaren zal ook de sluiting van meer Duitse kerncentrales een effect hebben.]

Volgens eerste schattingen daalde de CO2-uitstoot van de Duitse elektriciteitsproductie flink in 2014. Zie onderstaande grafiek uit het mooie overzicht van Agora Energiewende van de ontwikkelingen tussen 1990 en 2014 in de Duitse elektriciteitssector.

Duitsland CO2-uitstoot stroomproductie 1990-2014

Ondertussen in Nederland

Inmiddels heeft CBS ook de statistieken gepubliceerd over het gebruik van steenkool in Nederland. Het verbruik van kolen voor elektriciteitsproductie blijkt in 2014 gestegen te zijn naar het hoogste niveau sinds het begin van de CBS-datareeks in 1991. In Nederland werden afgelopen jaar namelijk 3 nieuwe kolencentrales in gebruik genomen.

Steenkoolverbruik NL 1991-2014

Sterker nog, het totale verbruik van steenkool en steenkoolproducten in Nederland was volgens het CBS in 2014 op het hoogste niveau sinds 1964.

Steenkoolverbruik Nederland 1945-2014

En dat komt niet omdat er afgelopen jaar in Nederland zoveel windmolens gebouwd zijn…

Wordt vervolgd

Wordt vervolgd met een blog over de volgende stappen in het beleid voor kolencentrales in Duitsland en Nederland. In beide landen staan flinke stappen in de steigers. 

In 2016 treedt de Europese richtlijn voor industriële emissies in werking. Deze stelt strengere eisen aan de uitstoot van kolencentrales en de verwachting is dat verschillende oude kolencentrales in Duitsland niet aan deze eisen kunnen voldoen. Daarnaast heeft de Duitse regering recent besloten dat de CO2-uitstoot van Duitse kolencentrales vóór 2020 met 22 miljoen ton omlaag moet om de Duitse CO2-doelstelling voor dat jaar te halen. 

In Nederland zijn in het Energieakkoord afspraken gemaakt over de sluiting van de 5 oudste kolencentrales. Bovendien wordt er flink ingezet op de bijstook van biomassa in kolencentrales wat het verbruik van steenkool ook flink kan terugdringen.

Advertenties

21 thoughts on “Broodje bruinkool

  1. Goeie fact-check, Jasper! En wat betreft bruinkool en kernenergie. Ik ben erg tegen kernenergie zolang er geen oplossing is voor het afval, maar ik vind het tegelijk een gemiste kans dat Duitsland kernenergie versneld uitfaseert in plaats van de bruinkool. Ook economisch niet slim. Die kerncentrales zijn al betaald en de kosten voor opruimen en afvalberging zijn ook al ingeboekt. Gebruik ze nog 20 of 30 jaar als CO2-vrije baseload en schakel bruinkool- en kolen-centrales versneld af. Er is nu op emotionele gronden gekozen voor het stoppen met nucleair. Iets meer ratio had Duitsland heel snel klimaatneutraal kunnen maken…

      • Sterker, de hele Energiewende stamt van voor het CO2-reductie tijdperk. De wortels liggen begin jaren ’90, da’s ver voor het Kyoto-protocol van kracht werd. Wat dat betreft hebben de pro-kernenergie reacties een hoog deja vu gehalte voor mensen die de zure regen discussie nog kennen.

    • Interessante vraag of er veel export van stroom is vanuit Duitsland op moment dat er veel vraag is in de buurlanden óf op het moment dat er in Duitsland veel aanbod is van wind- en zonne-energie en de stroomprijs in Duitsland daardoor laag.

      • Dat is dan het tweede aspect, naast volume van de Duitse stroom export (die nog steeds stijgt). Meest simpele hypothese: als export veroorzaakt wordt door pieken in zon en wind dan zal de prijs per kWh die Duitsland voor z’n stroom ontvangt laag zijn . Als het buitenland bij moet springen op momenten dat het niet waait en de zon niet schijnt zal de prijs die Duitsland voor import betaald hoog zijn. Het vreemde is: de situatie is precies andersom: Duitsland ontvangt per kWh export meer dan het betaald voor import.

  2. Maak niet de fout om de prijzen per kWh (dit is zuivere handel) in het verhaal van duurzame energie en CO2 te vermengen. Het gebeurt iedere keer weer.
    Dit zijn 2 heel verschillende items!

  3. Jasper, I hope that the voices you are correcting here are the exception in the Dutch press. They clearly fail to describe the situation well, as you aptly explain.

    I would merely add two things. First, fluctuations from one year to another are not an indication of a trend. Here, you have to take a longer view. Going back to 1990 probably is not fair because of Reunification, which cleaned up a lot of lignite in East Germany. But you can see where their concern comes from if you look at the data going back just a decade. Still, a closer look reveals what is going on – German net exports are keeping demand for coal power up. And the removal of eight nuclear plants in 2011 has hardly affected demand for coal power, which is quite an achievement in and of itself – renewables have more than outstripped the drop in nuclear.

    Second, till the end of the nuclear phaseout in 2022, we will see their clear drop, renewables grow, and coal power remain largely stable, especially from lignite. The good news is that the coal phaseout begins in 2023 even without any further policy changes or official announcements. At that point, there will be nothing left to protect coal power as renewables grow.

  4. De kern van het broodje aap klopt natuurlijk wel, namelijk dat de intermitterendheid van wind en zon noodzaakt tot fossiele backup (of opslag), maar inderdaad er wordt niet meer bruinkool verstookt dan ooit. Hoeveel er verloren gaat door inpassing wind/zon is uit deze gegevens volgens mij niet op te maken. Helaas, want dat zou nuttige informatie zijn aan de hand waarvan een reële prijs voor intermitterende bronnen kan wordt herleid.

    Wat me wel opvalt is dat het aandeel wind in de stroomproductie nog relatief laag is, namelijk 15% aandeel hernieuwbaar (zie 4.1) x (13% aandeel wind + 7,8% aandeel zon (zie 3.1)) = 3,12% stroom door zon en wind. Dat steekt schril af bij de succesverhalen die je wel eens hoor (” Duitsland haalt meer dan 50% van zijn stroom uit windenergie”, enz) die zijn gebaseerd op pieken. Het grootste aandeel hernieuwbaar is biomassa, en de vraag is maar hoe hernieuwbaar dat is, zeker als het gaat om houtpellets die uit de VS komen zoals in Nederland het geval is.

  5. Correctie. Ik moet 3.2 gebruiken: opgewekt elektrisch vermogen, i.p.v. 4.1 over de energie-input van het proces gaat (gaat over de energiestatistieken waar Jasper naar linkt).

    Wind/zon is dan 5% van totale stroomproductie.

  6. Beste Jasper, je schrijft:

    “Een blik op de Duitse energiestatistieken (handig!) laat zien dat dit niet waar is:
    In werkelijkheid was in 2013 het Duitse verbruik van bruinkool 50% lager dan in 1990”

    Maar dat lijkt me misleidend. Je kunt namelijk zelf in de statistieken in je artikel zien dat die verlaging volledig plaatsvond tussen 1990 en 2000. Verklaring: dat kwam door de hereniging van Duitsland, toen alle verouderde, inefficiënte en vuile bruinkoolcentrales in voormalig Oostduitsland gesloten werden!

    Je kunt bovendien zien dat het gebruik van bruinkool in Duitsland sinds 2000 nauwelijks veranderd is, zelfs licht gestegen. Het dus wel degelijk waar dat windenergie in Duitsland niet tot reductie van de bruinkool stook geleid heeft.

    Niet waar?

  7. Hallo Jasper, goed verhaal. Over het feit dat de CO2-intensiteit van het totale energieverbruik Duitsland niet voldoende zakt om hun doelstellingen te halen heb ik ook een analyse opgesteld (zie http://bit.ly/sgu001). In die analyse is ook te zien hoe die balans naar kernenergie en weer terug naar renewables over de jaren heen verloopt. vooral het verlagen van de koolstofintensiteit in de transportsector is een belangrijke oorzaak hiervan.

  8. Pingback: Broodje bruinkool deel 2: gedachte-experiment zonder Atomausstieg | Energieblog van Jasper Vis

  9. Pingback: Is het kolenverbruik in Denemarken gestegen door meer windenergie? | Energieblog van Jasper Vis

  10. Pingback: Meer dan 50% van de Duitse elektriciteit uit kolen? | Energieblog van Jasper Vis

  11. Pingback: Einde Broodje Bruinkool | Energieblog van Jasper Vis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s