Vermeend en van der Ploeg vliegen opnieuw uit de bocht met duurzame energie

In  januari 2014 schreven Willem Vermeend en Rick van der Ploeg een artikel over duurzame energie in de Telegraaf. Dat bleek bij nadere beschouwing inhoudelijk niet zo sterk. Op 15 maart 2015 publiceerden ze een nieuw artikel in de Telegraaf onder de titel ‘Zon heeft de toekomst’ (€0,19 bij Blendle, met geld-terug-garantie). Met de titel ben ik het van harte eens. Laten we eens kijken of het artikel inhoudelijk beter is dan het vorige.

Vooraf: wantrouw iedereen die zegt dé enige ideale energiebron te hebben

Bij discussies over energie is mijn motto: gezond wantrouwen op zijn plaats bij iedereen die zegt een energiebron gevonden te hebben die alle problemen oplost en altijd en overal toepasbaar is. Dat geldt voor aardgas, kolen, kernenergie, thorium, windenergie en zonne-energie. De kans is klein dat er één energiebron is die alleen in onze volledige energiebehoefte kan voorzien. We zullen waarschijnlijk altijd een mix van energiebronnen nodig hebben.

Windenergie op land en de provinciale staten verkiezingen

Het artikel van Vermeend en van der Ploeg staat in het teken van de provinciale verkiezingen en de discussie over windenergie op land. In die zin durf ik te constateren dat het maatschappelijke debat over windenergie waar de Volkskrant recent toe opriep al plaatsvindt. Vermeend en van der Ploeg noemen als bezwaren onder andere: onvoldoende draagvlak, verzet van burgers en onvoldoende geschikte locaties.

Hieronder houden we 7 uitspraken uit het artikel tegen het licht.

1. Omdat het bij de plaatsing van molens gaat om een besluit waardoor Nederland de komende vijftien jaar zit opgescheept met een ouderwetse mechanische technogie die subsidies slurpt. (de tikfout komt uit het artikel)

De suggestie is dat Nederland wil investeren in windenergie en de rest van de wereld iets slimmers doet. Kletspraat. Wie een blik werpt op de internationale statistieken ziet dat windenergie wereldwijd al jaren exponentieel groeit.

GWEC cumulative installed capacity up to 2014

En nee, die groei vindt niet alleen plaats in bekende ‘windenergie-landen’ als Denemarken of Duitsland. Sterker nog, het grootste vermogen staat in China en de Verenigde Staten, zie de grafiek hieronder. Zie hier voor wie meer wil weten of totaal vermogen niet de juiste vergelijking vindt en het liever per km2 landoppervlakte of per inwoner vergelijkt.

GWEC installed capacity end of 2014 by country

2. Het gaat hier om geld van de belastingbetalers en daar moet politiek Den Haag zuinig en zo efficiënt mogelijk mee omgaan

Helder: het uitgangspunt van Vermeend en van der Ploeg is dat duurzame energie tegen de laagst mogelijk kosten gerealiseerd moet worden. We kijken straks of hun voorstel tot lagere kosten leidt.

3. Alleen al de kosten van windmolens op zee kunnen voor de schatkist in totaal oplopen tot €18 miljard.

Wacht even: het ging toch om windenergie op land? De inleiding van het artikel beschrijft uitvoerig welke rol windenergie op land speel bij de provinciale verkiezingen en dat er onvoldoende geschikte locaties zouden zijn en geen draagvlak. Daar is een belangrijke discussie over te voeren. Maar bij de kosten gaat het dan opeens over windenergie op zee. Dat is wel logisch, want de kosten over windenergie op land zijn het zwakke punt in de redenering van Vermeend en van der Ploeg. Over de kosten van windenergie op zee schreef ik eerder deze blog naar aanleiding van uitzending van Nieuwsuur. Overigens wed ik graag om een fles whiskey met Vermeend en van der Ploeg dat de kosten van windenergie op zee lager uit zullen vallen dan 18 miljard. Advies vooraf bij deze weddenschap: kijk even naar de uitkomst van de recente aanbestedingen voor windenergie op zee in Denemarken en Groot-Brittannië en de kostendaling die daar gerealiseerd is.

4. Volgens realistische aannames die recent zijn gepubliceerd (McKinsey VS) zullen vooral door nieuwe technologie de productiekosten van elektriciteit die is opgewekt met zonne-energie in 2020 in steeds meer landen ongeveer gelijk zijn of lager liggen dan die van opwekking met gas of kolen. 

De ontwikkelingen bij zonne-energie zijn inderdaad zonder meer spectaculair en veelbelovend. Zonne-energie een grote bijdrage gaan leveren aan wereldwijde omschakeling naar duurzame energie. In Dubai is al een contract afgesloten voor zonne-energie voor 4,8 eurocent per kWh.

De ontwikkelingen bij windenergie zijn niet minder veelbelovend. Hieronder de kostendaling van windenergie in de VS (oranje lijn) de afgelopen decennia volgens een recente studie van het Amerikaanse ministerie voor energie.

VS kosten en grote windenergie op land DOE 2015

Die studie laat ook zien dat windenergie in de VS binnen 10 jaar zonder subsidie goedkoper wordt dan stroom uit fossiele bronnen. In Brazilië werden al contracten gesloten voor windenergie voor 4,5 eurocent per kWh.

5. Maar er is nog meer goed nieuws. Naast de goedkope zonnestroom wordt ook voorspeld dat er in 2020 of eerder relatief goedkope systemen beschikbaar zijn waarmee deze elektriciteit kan worden opgeslagen, op basis van zogenoemde Tesla-batterijtechnologie. Het probleem dat er in Nederland in de winter op basis van de huidige zonnepanelen een tekort aan zonnestroom is, wordt kleiner door de nieuwste zonne-technologie.

Bij het lezen van deze passage gooide ik -vrij naar Arend Jan Boekestein- mijn Blendle-reader de tuin in. Ja, het gaat heel hard met batterij-technologie. Een doorbraak van elektrische auto’s komt daarmee binnen bereik. Ook in de elektriciteitssector kunnen goede en goedkope batterijen een groot effect hebben. Internationale banken zoals Barclays waarschuwden al dat zonne-energie in combinatie met batterijen een bedreiging kan worden voor energiebedrijven in Amerikaanse staten als Hawaii en Californië. De zonnestroom die overdag in overvloed aanwezig is kan opgeslagen worden en ook ’s avond en ’s nachts gebruikt worden.

Maar geachte heren Vermeend en van der Ploeg: batterijen zijn niet geschikt voor seizoensopslag. In Nederland kunnen we in de winter inderdaad veel minder zonnestroom produceren dan ’s zomers. ’s Zomers energie uit zonnepanelen opslaan om ’s winters te gebruiken vergt seizoensopslag. Batterijen zijn geschikt voor energie-opslag op tijdschaal van minuten tot dagen. Zie onderstaande overzicht van technieken voor energie-opslag (met dank aan Robert Kleiburg).

opslagtechnologieen

6. Dat zon de toekomst is, zien we ook bij Amerikaanse beleggers, die steeds meer gaan investeren in zonne-energieaandelen. En het innovatieve Apple, het bedrijf dat wereldwijd de hoogste beurswaarde heeft, laat zijn nieuwe hoofdkantoor volledig op zonne-energie draaien.

Het is mooi om te zien hoe high-tech bedrijven steeds meer investeren in duurzame energie. Behalve in zonne-energie op het hoofdkantoor investeert Apple ook in windenergie, bijvoorbeeld voor de nieuwe datacenters in Denemarken en Ierland. En weet u nog welke energiebron Google gaat gebruiken voor het nieuwe datacenter in de Eemshaven?

7. Voor de provincies is deze ontwikkeling een goede reden om met het kabinet rond de tafel te gaan zitten en aan te geven dat ze volop inzetten op energiebesparing en de opgelegde duurzame energie opwekking zoveel mogelijk met nieuwe zonne-technologie willen realiseren. Dat heeft veel voordelen. In de eerste plaats minder schade aan de leefomgeving en lagere subsidiekosten voor het Rijk. De lasten voor belastingbetalers kunnen daardoor omlaag.

Allereerst: er wordt op dit moment in Nederland -terecht- stevig ingezet op de ontwikkeling van zonne-energie:

  • Huishoudens met zonnepanelen profiteren van de salderingsregeling waarbij ze voor stroom die ze aan het net leveren ongeveer 23 cent per kWh krijgen (getal nog controleren). 
  • Uit het budget voor 2014 voor de SDE+ subsidieregeling voor duurzame energie wordt momenteel een flink aantal grootschalige projecten voor zonne-energie gehonoreerd.

Onder het Energieakkoord wordt een verachtvoudiging verwacht van de hoeveelheid zonne-energie in de periode 2013-2020. Zie punt 7 van deze blog.

Goed. Tijd om naar de kosten van verschillende duurzame energiebronnen te kijken. Eerder kwamen de kosten van duurzame energieprojecten in het buitenland al langs. Maar wat zonne-energie in de VS of Dubai kost, of windenergie in Brazilië, is natuurlijk niet erg relevant voor het maken van keuzes in Nederland. Onderzoekscentrum ECN zet in Nederland elk jaar keurig de kosten op een rij voor alle beschikbare duurzame energietechnologieën.

Het antwoord op de vraag wat de goedkoopste bron van duurzame elektriciteit in Nederland is, is al jaren hetzelfde: windenergie op land. De grafiek hieronder geeft een overzicht van de meest recente analyse door ECN (deze figuur nog aanvullen met de kosten van bijstook van biomassa in kolencentrales waarvan de kosten 10-11 ct/kWh zijn).

kosten duurzame stroombronnen NL 2014 ECN volgens Bosch en van Rijn

De kosten van zonne-energie zijn in Nederland op dit moment aanzienlijk hoger dan van windenergie op land. De uitspraak van Vermeend en van der Ploeg dat inzetten op zonne-energie in plaats van windenergie op land leidt tot lagere kosten is -ik kan het niet anders zeggen- misleidend.

 Help de discussie eens een stap verder

Ik zou Vermeend en van der Ploeg willen oproepen om de discussie een stap verder te helpen in plaats van het recyclen van kletspraat over windenergie. Terecht noemen ze energiebesparing als cruciale factor voor een meer duurzame energievoorziening. Hoe denk zij als economen dat het enorme potentieel voor energiebesparing benut kan worden?

Voor een duurzame energievoorziening zullen we alle beschikbare duurzame energiebronnen nodig hebben. Windenergie kan het niet alleen. Zonne-energie, blauwe energie, getijde-energie of biomassa ook niet. Weten Vermeend en van der Ploeg een antwoord op de problemen met de ‘postcoderoos’ voor duurzame energiecoöperaties? Wat moeten we in de toekomst doen met de salderingsregeling voor zonnestroom? Hoe kunnen we meer balans brengen in de baten en lasten van windenergie op land? Wat kunnen we leren van de kostenreductie bij windenergie in de landen om ons heen?

Of blijven ze liever langs de kant staan?

Advertenties

6 thoughts on “Vermeend en van der Ploeg vliegen opnieuw uit de bocht met duurzame energie

  1. helemaal gelijk. er wordt veel onzin over windenergie gezegd. iedereen praat elkaar na zonder na te denken.
    Momenteel is windenergie op land nodig om voor de laagste kosten 14% duurzaam te worden.

  2. Wat interessant zou zijn is een prijsvergelijking waarbij de kosten naar de juiste kostendrager worden doorgesleuteld. Bijvoorbeeld de kosten van de stand by gascentrales die nodig zijn om de windenergie te ondersteunen, en die standaard op halve kracht draaien om snel te kunnen worden bijgeschakeld. Andere kosten waar je aan kunt denken zijn de kosten van extra infrastructuur, de kosten van de schade aangebracht aan het landschap, de waardevermindering van huizen in de omgeving van wind farms en andere kosten die als consequentie van de installie van wind farms moeten worden gemaakt. Helaas zien we in de prijsvergelijkingen dit soort toerekening niet terug.

  3. Beste Jasper,

    Ik heb ook eens zitten rekenen. Kijk hier eens naar:

    Uit de kamerbrief van minister Kamp, “kosten windenergie op zee”.
    Dd 23 maart 2015:

    “Op basis van de ramingen van ECN voor de lange termijn elektriciteitsprijs kan berekend worden wat de verwachte subsidiekosten voor wind op zee zijn, op basis van de afspraken in het Energieakkoord. Door het verschil tussen de kosten voor wind op zee, zoals weergeven in tabel 1, en de lange termijn elektriciteitsprijs te vermenigvuldigen met het te realiseren vermogen (totaal 3450 MW voor de periode 2015-2019), het aantal vollasturen (4.000) en de subsidieduur (15 jaar) kunnen de verwachte subsidiekosten worden berekend. Op basis van de lange termijnelektriciteitsprijs zoals gehanteerd in de Nationale Energieverkenning 2014 zijn de verwachte subsidiekosten ruim 12 miljard euro voor de periode 2019-2038.’

    Tot zover de kamerbrief:

    Mijn berekening

    Kosten
    3450 mw (extra capaciteit op zee)
    – 60% (waait te hard of te zacht)
    x 8760 uren
    x 135 euro (gemiddelde kosten uit energie-akkoord, per mwu)
    x 15 jaar
    = 24,5 mrd euro.

    Inkomsten
    De Nationale Energieverkenning 2014 voorspelt een elektricteitsprijs van 40 euro per mwu (pag 107), maar schat dat voor stroom uit wind uiteindelijk 15% minder betaald wordt (pagina 111).

    Andere prijsdrukkende factoren uit de
    verkenning laat ik maar even buiten beschouwing.

    Als ik nu heel conservatief van 10% korting uitga, kom ik op 36 euro per mwu.

    3450 mw (extra capaciteit op zee)
    – 60% (want t waait te hard of te zacht)
    x 8760 (uren per jaar)
    x 36 euro (gemiddelde verwachte prijs stroom van zee per mwu)
    x 15 jaar
    = 6,53 mrd euro.

    Verliescompensatie.
    Het met subsidie te dichten gat is dan dus 17, 97 mrd euro.
    Wat klopt hier niet? Ik heb vast een fout gemaakt. Maar waar?

    Ik houd me aanbevolen…

    Willem Lust

  4. Beste Jasper,

    Het blijft me dwars zitten. Ik rekende natuurlijk anders dan Kamp, met die 4000 volllasturen. Maar als je de manier van rekenen van Kamp overneemt, met die 4000 uur, wordt het nog erger:

    Inkomsten
    3450 (extra-capacitei op zee)
    x 4000 (vollast uren)
    x 36 euro per mwu gemiddeld
    x 15 (jaar)
    = 7,45 mrd euro

    Kosten
    3450 (extra-capaciteit op zee)
    x 4000 (vollast uren)
    x 135 euro per mwu gemiddeld
    x 15 (jaar)
    = 27,94 mrd

    Dan rest er dus een gat voor verliescompensatie van 20,49 mrd euro. Dat is nog iets anders dan de 12 mrd van Kamp. Opnieuw, ik zit er vast naast. Maar waar?

    Groet van Willem

  5. Pingback: Welke duurzame energiebron hebben Vermeend en van der Ploeg in hun hoge hoed? | Energieblog van Jasper Vis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s