Nieuwsuur sloeg de plank mis over windenergie (samenvatting)

Op 4 januari 2015 had de actualiteitenrubriek Nieuwsuur een item over windenergie onder de titel ‘Heeft windenergie nog de toekomst?’. Het programma kwam tot de conclusie dat Nederland misschien wel beter kan inzetten op zonne-energie dan op windenergie. De onderbouwing van deze conclusie is zwak en bij nadere beschouwing blijft er van de stellige uitspraken in de uitzending weinig overeind. In een uitgebreide blog toetste ik 7 uitspraken uit de uitzending. Hieronder een samenvatting.

1. “Nederland investeert 18 miljard euro in windenergie”: Het bedrag van 18 miljard euro slaat op de totale formele subsidietoezeggingen die de Regering verwacht te doen voor de periode tot 2038 voor windenergie op zee. De subsidie waar het om gaat wordt toegekend voor een periode van 15 jaar en wordt uitbetaald voor de daadwerkelijk geproduceerde stroom. De subsidie wordt dus niet in één jaar betaald. Het is het maximale bedrag dat de overheid uitkeert in de hele periode tot 2038. Sander Lensink van ECN legde in de Volkskrant uit dat het onwaarschijnlijk is dat het maximum uitgekeerd zal worden en dat het eerder 9 miljard euro zal zijn.

 2. “Al onze discussies over de bezuinigingen bij het aantreden van het laatste kabinet Rutte ging over 6 miljard. Een derde van dit bedrag. En het gaat volgens ons niet om 3x zoveel maar om 10x zoveel”: Het vergelijken van de jaarlijkse bezuinigingen van 6 miljard euro met de maximale subsidies over de hele periode tot 2038 zoals Fred Jansen in de uitzending doet, gaat ernstig mank. De stelling dat het bedrag nog 3x hoger zou worden dan 18 miljard is uit de lucht gegrepen. Zoals gezegd zullen de daadwerkelijke overheidssubsidie over de hele periode eerder 9 miljard euro zijn.

3. “En daarnaast is er een groep dissidente wetenschappers die de cijfers van de windmolenindustrie aanvechten. Windenergie zou meer overlast veroorzaken, zeggen zij. Het zou duurder zijn én de uitstoot van broeikasgas helemaal niet verminderen omdat bij windstiltes gewone centrales telkens moeten bijspringen”: Hier worden nogal wat problemen met windenergie gesuggereerd. Gesuggereerd, want de eerste twee uitspraken zijn zo vaag dat ze nauwelijks te controleren zijn. De uitspraak over de uitstoot van broeikasgas is duidelijk genoeg om te weerleggen: Het waait inderdaad niet altijd en windenergie heeft daarom inderdaad een flexibel energiesysteem nodig. De uitstoot van broeikasgas wordt dan ook niet verminderd tijdens windstiltes, maar als het wel waait. Als er veel wind is, staan sommige centrales stil en stoten ze geen COuit. Het rendementsverlies door het af- en opschakelen van centrales is zeer gering vergeleken met de stroomproductie van de windmolens.

4. “Maar 18 miljard is wel een enorm bedrag. Zelfs voor 3450 megawatt aan nieuwe windmolens. Die produceren straks 12 miljoen MWh stroom. Dat klinkt als veel. Maar het totale verbruik aan energie in Nederland is 904 miljoen MWh. Al die nieuwe windmolens op zee leveren dus niet meer dan 1,3% van de Nederlandse energiebehoefte.”: Het gaat dus zoals gezegd eerder om 9 miljard euro dan om 18 miljard. Het cijfer van 1,3% van de Nederlandse energiebehoefte is niet correct. Volgens ECN levert windenergie op zee in 2023 60 PetaJoule aan hernieuwbare energie ofwel 17 miljoen MWh. Dat komt overeen met:

  • 14% van het Nederlandse elektriciteitsgebruik óf
  • 4,3% van het Nederlandse primaire energiegebruik (aardgas, aardolie en kolen) óf
  • 2,8% van het Nederlandse finale energiegebruik (energie in de vorm die we gebruiken)

In een uitzending die nadrukkelijk ook over windenergie op land gaat, had het niet misstaan om het cijfer voor windenergie op land ook te noemen: 15% van het stroomgebruik in 2020. Windenergie op zee en op land dekken met de huidige plannen samen in 2023 bijna 30% van het Nederlandse stroomgebruik.

5. “En dit gaat niet om de Rijksbegroting. Nee, het wordt betaald door de SDE+, die voornamelijk op de huishoudelijke energierekening wordt geheven. Er kan dus ook niet op bezuinigd worden door het Rijk, het is heel handig gedaan.”: De heer Jansen wekt de indruk dat het Rijk geen controle heeft over de uitgaven aan windenergie op zee. Dat is onzin. Het is correct dat de SDE+ subsidie niet op de Rijksbegroting staat. De regeling wordt natuurlijk wel door het Rijk vastgesteld en daarbij gecontroleerd door het Parlement. En als u de debatten in de Tweede Kamer over duurzame energie een beetje volgt, dan weet u dat er daarbij (terecht) veel aandacht is voor de kosten.

6. “Structureel gaan we naar lagere prijzen toe, olie- en energieprijzen. En dat beeld zie je in de literatuur opkomen, ook in de gevestigde literatuur. Dat we naar een tijd gaan met lagere energieprijzen.”: De heer de Ridder meent dat de prijs van zonnepanelen in 2024 mogelijk te verwaarlozen zal zijn en stroom dan gratis is. De prijs van zonnepanelen is de afgelopen jaren spectaculair gedaald en die daling zal ongetwijfeld doorgaan. Van veel producten is de prijs sterk gedaald, denk maar aan mobiele telefoons of laptops, toch zijn ze niet gratis geworden. De aanname dat zonnepanelen gratis worden en de stroomprijs over 10 jaar nul zou zijn is zeer extreem en er is bij mijn weten geen energie-expert die deze stelling ondersteunt. Als het waar zou zijn, zouden overigens alle investeringen in energie stoppen, want dan zijn ze over 10 jaar waardeloos.

7. ” En zo zou de energietoekomst van Nederland wel eens niet op de Noordzee kunnen liggen, maar in China dat massaal goedkope zonnepanelen produceert.”: Nieuwsuur wekt in de uitzending ten onrechte de indruk dat in het Energieakkoord alleen op windenergie wordt ingezet. Het tegendeel is waar. Alle in Nederland beschikbare duurzame energiebronnen zullen de komende jaren sterk groeien, zonne-energie bijvoorbeeld met een factor 8 in de periode 2013-2020.

Op dit moment is windenergie op land in Nederland de goedkoopste vorm van duurzame stroomproductie met 7 tot 10 cent per kWh. De kostprijs van grootschalige zonne-energieprojecten ligt volgens ECN op 14 cent per kWh. Het Planbureau van de Leefomgeving (PBL) heeft recent in een notitie over windenergie uiteengezet dat er op korte termijn (tot 2023) in feite geen alternatief is voor de bijdrage van windenergie aan duurzame energie in Nederland: ‘Van de overige opties voor hernieuwbare energie is er op korte termijn geen extra potentieel zonder hoge extra kosten.’

Advertenties

10 thoughts on “Nieuwsuur sloeg de plank mis over windenergie (samenvatting)

  1. Beste Jasper,
    Ook jij slaat de plank half mis. Door alleen argumenten rond de productie van stroom te hanteren en onbelicht te laten wat de mogelijkheden zijn van het verzamelen van zonnewarmte. Bijvoorbeeld: 2000 huishoudens die een Thermodynamic systeem installeren voor (huidige prijs) €3500 verdienen die investering in ruim 4 jaar terug en produceren op jaarbasis minimaal 8Gj aan (warmte)energie. Opgeteld het equivalent van een 3MW windmolen op land. Zonder subsidie, zonder geruzie over die molen en met installaties die van huishoudens zelf zijn.
    Andere voordelen van het verzamelen van zonnewarmte (ook middels heatpipes trouwens): geen gedoe met salderen, eenvoudig bufferen van de energie in boilers e.d. En je richt je op de 80% van het energiegebruik, niet op de 20% die stroom uitmaakt van het totaal.
    Waarom ontzenuw je niet eens die bewering van het Planbureau? Ook zij zijn duidelijk niet op de hoogte van de potentie van zonnewarmte.

  2. Geachte heer Vis,

    Ik heb uw “energieblog” over Nieuwsuur gelezen en neem de vrijheid er enkele kanttekeningen bij maken. Ik beperk me dan tot de hoofdzaken.

    Vooraf dit: het is niet zo dat Nieuwsuur voor of tegen windenergie, of voor of tegen zonne-energie. Dat is niet onze rol. Onze rol is wel ontwikkelingen te duiden en in perspectief te zetten. Dat hebben we ook met het onderwerp windenergie gedaan en daarbij enkele aannames en ontwikkelingen onder de loep gelegd.

    In uw stuk stelt u dat de uitzending van onjuiste feiten uitgaat. Ik wil dat weerspreken.

    Over de € 18 mrd die de overheid wil investeren in stroom-van-wind-op-zee, stelt u dat dit te hoog is en verwijst u naar een algemeen overleg in de Tweede Kamer op 24 april 2014 met oa minster Kamp . Ik heb in de weerslag daarvan niets gevonden dat in strijd is met wat er in de uitzending is gezegd. De financiering voor € 18 mrd is geregeld, het geld ligt klaar. Kamp geeft daar wel aan dat hij verwacht dat de totale subsidie-uitgaven lager dan die € 18 mrd lager zullen uitvallen en noemt een bedrag van € 9 mrd. Maar zegt er bij:

    “Als de huidige elektriciteitsprijs standhoudt…”

    Sindsdien is de olieprijs buiten elke verwachting gekelderd, alle andere soorten energie met zich meeslepend. In het overleg zegt Kamp ook:

    “De SDE+ beweegt echter mee met de energieprijzen, waardoor de werkelijke uitgaven lager kunnen uitvallen.”

    Het mechanisme dat tot lagere prijs voor stroom-van-zee had moeten leiden, werkt nu vol de andere kant op.

    En kijk wat er in praktijk gebeurt: Gemini heeft een concessie gekregen voor een 600 mw windpark dat € 4,4 mrd subsidie zal krijgen. Dat is € 7,3 mln per mw. Teruggerekend kom je voor de nieuwe 3450 MW op € 26 mrd.

    Nu is Gemini relatief duur, vooral door een lange verbinding naar de wal, terwijl latere windparken kunnen profiteren van een collectief stopcontact op zee (waarvoor ze wel een rekening zullen krijgen). Laten we eens van de extreme gedachte uitgaan dat dit Gemini €900 mln had gescheeld, dan had het met € 3,5 mrd subsidie uit gekund. Laat dat los op de nieuwe 3450 mw, en dan kom je op ruim € 20 mrd.

    Waarom zou het veel goedkoper worden? Wat voor gevolgen heeft de daling van de ruwe stroomprijs met zo’n tien procent – en wat komt er nog aan ? – voor het verwachte rendement van de stroom-van-zee investering? Als de stroomprijs langere tijd onder een bepaald vloer zakt, wordt het verlies niet meer door de overheid vergoed. Wat eerst een stabiele investering leek met een mooie rendement kan nu een bleeder zijn. Investeerders zullen voor dat risico gecompenseerd willen worden.

    Een conclusies ook in het door u aangehaalde Volkskrant-artikel is dat die € 18 mrd mogelijk te weinig is.

    Natuurlijk kunnen de energieprijzen op een betaald moment weer gaan stijgen, bijvoorbeeld omdat het aanbod daalt door het schrappen van onrendabele projecten, zoals ook windprojecten. Maar misschien gaan we inderdaad een tijdperk in van lage energieprijzen.

    U vergist zich als u stelt dat de € 18 mrd bedoeld is om de bouw van 4450 MW aan windmolencapaciteit uit te lokken, ipv van 3450 MW zoals wij in de uitzending zeiden. Ik verwijs daarvoor naar minister Kamp op 14 november 2013 in een brief aan de Tweede Kamer;

    “Om 4450 MW aan windmolens op zee te hebben draaien in 2023 moet 3450 MW worden aanbesteed in de periode 2015-2019. Rekening houdend met de overeengekomen kostprijsdaling zal daarvoor een verplichtingenbudget moeten worden opengesteld van in totaal circa €18 miljard.

    Over de vaststelling van stroomproductie van nieuwe molens op zee (het ging hier dus niet om de totale productie van de Noordzee waar de ECN van uitgaat) hebben we het vermogen genomen van de molens die er via de € 18 mrd bij moet komen en dat gecorrigeerd met 60% voor periodes van te veel en te weinig wind (dat is zo’n beetje gemiddelde schatting) en dat maal 8760.

    Uw punt over stroom-van-zee ten opzichte van de Nederlandse energie-vraag ontgaat mij. Misschien is dat ongebruikelijk de zaak zo in perspectief te zetten, maar het leek ons verhelderend. Wij vergelijken hier geen verschillende soorten energie. En we corrigeren ook niet voor het feit dat electriciteit-uit-wind minder waarde heeft dan andere soorten stroom omdat ze niet op afroep beschikbaar en in zekere mate onvoorspelbaar is. In de uitzending ging het bovendien over de “nieuwe stroom” en niet over bestaand en nieuw.

    Er is in de uitzending inderdaad niet gesproken over andere soorten energie genoemd in het energie-akkoord. Ik denk niet dat veel kijkers daaruit concludeerden dat ze niet bestaan. Maar wel in de uitzending is gezegd dat – om op milieugebied niet langer bijna hekkesluiter in Europa te zijn – er weinig keus was dan meer stroom-van-zee.

    Tenslotte is het een feit dat zonne-energie alom steeds meer kleinschalig wordt toegepast, als gevolg van een lange en forse daling van de prijs van zonnepanelen, waardoor het nu zonder subsidie concurrent is met grijze stroom. Maar u weet daar alles van…

    Tot slot, het thema energie zal onverminderd in onze belangstelling blijven staan. Nieuwsuur zal er ongetwijfeld nog veel aandacht aan besteden. Voor suggesties staan we uiteraard altijd open.

    Met vriendelijke groet, Willem Lust
    verslaggever Nieuwsuur

    • Geachte heer Lust,

      Hartelijk dank voor uw reactie op mijn blog. Volgens mij blijft mijn kritiek overeind dat belangrijke uitspraken in de uitzending geen recht doen aan de feiten. Ik ga puntsgewijs op uw weerwoord in:
      – Uiteraard is Nieuwsuur niet voor of tegen windenergie. Wat mij betreft gaat het daar ook niet over. Het viel mij op dat het item over windenergie op 4 januari niet erg gebalanceerd was: er kwamen alleen twee critici van windenergie aan het woord. Dat was voor mij reden om een aantal uitspraken kritisch te bekijken. Wat mij betreft niet meer of minder.
      – Verder valt me op dat u slechts reageert op 3 van de 7 uitspraken die ik tegen het licht hield. Ik zou haast denken dat we het over de andere 4 punten eens zijn…..
      – Op 1 onderdeel heeft u gelijk: ik heb ten onrechte gesteld dat het bedrag van 18 miljard sloeg op de totale geplande capaciteit van windenergie op zee van 4450 MW in 2023. Dat bedrag sloeg echter zoals u stelt op de 3450 MW windenergie op zee die er op grond van het Energieakkoord bij zal komen. Ik zal dit corrigeren in mijn tekst.
      – U legt in uw reactie een relatie tussen de subsidie-uitgaven voor windenergie op zee en de olieprijs. De olieprijs is daarvoor maar beperkt van betekenis. Het gaat om de stroomprijs en die is veel minder hard gedaald. De stroomprijs hangt in Nederland vooral af van de prijs van kolen en gas.
      – U gebruikt het project Gemini om de kosten van de nieuwe plannen van wind op zee te berekenen. De subsidie-toezegging voor het project Gemini is echter door de overheid op dezelfde manier berekend als het bedrag van 18 miljard: de maximale subsidie-uitgaven als de stroomprijs gedurende 15 jaar op de bodemprijs uit de subsidieregeling zou liggen. Wat een onwaarschijnlijk scenario is.
      – De maximale subsidie-uitgaven voor windenergie op zee zijn gebaseerd op de kostenreductie die in het Energieakkoord is afgesproken: 40% in de periode 2014-2024 en vanaf een lager niveau dan het Gemini project. Minister Kamp is erg duidelijk geweest: de afgesproken bedragen zijn een maximum. De kosten voor de nieuwe windparken op zee zullen dus wel lager móeten zijn, anders komen ze er niet.
      – Uw berekening van de stroomproductie van 3450 MW windenergie op klopt bij de aannames van ECN over de productie per MW vermogen (in praktijk kan dit aanzienlijk hoger liggen). Daarbij is het overigens niet correct dat er 60% van de tijd te weinig of te veel wind is. Als er minder wind is draaien windturbines op een deel van hun maximale vermogen. Het aandeel van de tijd dat windturbines op zee draaien is daarom aanzienlijk hoger dan u mogelijk denkt op basis van het aantal ‘vollasturen’ dat u gebruikt heeft.
      – U stelt geen verschillende soorten energie te vergelijken. Dat is wel degelijk het geval. Het totale primaire energiegebruik in uw berekening is de som van het gebruik van olie, gas en kolen in Nederland. Dat vergelijkt u met de stroomproductie van windenergie op zee. Het blijven appels en peren. En er zijn afspraken hoe je die kunt vergelijken.
      – Het is zeker een feit dat zonne-energie steeds meer kleinschalig wordt toegepast. Een prachtontwikkeling, die mij persoonlijk niet snel genoeg kan gaan. U opmerking dat zonnepanelen zonder subsidie concurreren met grijze stroom is een zwaktebod. De kostprijs van stroom uit kleinschalige systemen is hoger dan de 14 cent per kWh voor grootschalige systemen die ECN hanteert voor grootschalige systemen. Ik heb afgelopen jaar thuis zonnepanelen op mijn dak gelegd, dus ik weet ongeveer wat dat kost. De stroomprijs van zonne-energie is in Nederland op dit moment feitelijk aanzienlijk hoger dan windenergie op land. De financiële stimulering voor kleinschalige zonnesystemen is wel anders: windenergie wordt gestimuleerd met SDE+ subsidie en kleinschalige zonnesystemen door een vrijstelling van de energiebelasting bij het zogenaamde ‘salderen’ (terugleveren van stroom aan het net bij veel zon en gebruiken van stroom uit het net bij weinig zon). Dat laatste is geen subsidie in de formele zin, maar betekent wel een derving voor de schatkist. Voor grootschalige zonne-energie worden net als voor windenergie SDE+ subsidie toegekend. In 2014 gebaseerd op een kostenniveau van 14,7 cent per kWh.
      – Als we onze duurzame energiedoelstelling voor 2020 helemaal met kleinschalige zonne-energie zouden kunnen halen (wat absoluut niet kan, vraag maar aan het PBL, ECN of de zonne-energiesector, maar om het dit punt duidelijk te maken), zou de belastingderving van groter zijn dan de nu geplande uitgaven aan windenergie.
      – Ik zal binnenkort in een aparte blog ingaan op de schijntegenstelling tussen wind- en zonne-energie. Het is voor het debat reuze leuk ze tegenover elkaar te zetten. Voor een meer duurzame energievoorziening hebben we ze beide nodig. Op de korte termijn (2020/2023) is de bijdrage van windenergie nog veel groter, hopelijk kan zonne-energie op termijn een even grote of zelfs grotere bijdrage leveren.

      Tot slot dank voor uw aanbod om in gesprek te blijven over energie. Er gebeurt heel veel op het gebied van windenergie op zee, zeker op het punt van kostenreductie. Het is inderdaad de moeite om dat te volgen en daarbij ook te kijken naar de grote rol van de Nederlandse offshore sector.

      Met vriendelijke groeten
      Jasper Vis

  3. Dank, Jasper, voor “ply and reply”… 😉

    Even over zonnestroom, je stelt “salderen” als “vrijstelling van energiebelasting”. Het is echter nog een stuk lucratiever. Opwek op “jaarbasis” (slecht gedefinieerd, maar alla) minus verbruik op dezelfde “jaarbasis”, betekent dat de Staat misloopt:

    energiebelasting (momenteel 0,1196/kWh ex btw, eerste staffel)
    SDE heffing (ODE, momenteel 0,0036/kWh ex btw, idem)
    21% btw over EB, ODE, én over de leveringscompontent.

    Als je alleen EB + SDE + btw daarover bekijkt komt je al op EUR 0,1491/kWh incl. btw.

    Huidig “grijs variabel continutarief” Vattenfall/NUON is EUR 0,2270 incl. btw, bij een “kale” leveringsprijs van EUR 0,0644 ex btw plus nog eens EUR 0,0135 btw.

    http://www.nuon.nl/energie/standaard-energie/prijzen.jsp

    Totaal loopt de Staat onder zo’n constructie dus zelfs 0,1491 + 0,0135 = EUR 0,1626/kWh mis. Dat is bij het getoonde, veelvoorkomende contract (niet dramatisch verschillend van meeste contracten) inmiddels alweer bijna 72% van de totale stroom (= kWh) prijs (exclusief vaste kosten en vaste “inkomsten” zoals de teruggave EB)…

    En dan heb ik het verder nog niet eens gehad over de btw teruggaaf-regeling “vanwege Fuchs arrest” …

    … dan hebben die arme windjongens en meisjes het maar “moeilijk” …

    Terzijde: ook “het bedrijfsleven” betaalt mee aan de SDE+ heffing. Naar verluidt is de lastendruk fifty-fifty verdeeld over bedrijfsleven en burgers. Alleen zijn de laatsten de facto (sinds SDE 2011) uitgesloten van deelname aan de SDE+ regeling, tenzij van (gruwelijk slecht lopende) “postcoderoos” constructies wordt afgezien en er collectief iets wordt geprobeerd (tel uw zegeningen). Individuele burgers kunnen participatie feitelijk vergeten, maar ze moeten wel aan de SDE regelingen meebetalen sinds 2013. Het bedrijfsleven profiteert (zeker vanwege de rush onder de laatste, meest lucratieve “fases” in SDE 2013 en, vooral, SDE 2014), in extreme mate.

    Als Nieuwsuur dát onderwerp (ook) kritisch aan wil pakken: be my guest.

    Meer info tariefontwikkeling kleinverbruik:

    http://www.polderpv.nl/financien5.htm
    http://www.polderpv.nl/financien9.htm

  4. Pingback: Welke energiebron wil Martin Sommer dan wél? | Energieblog van Jasper Vis

  5. Pingback: Martin Sommer slaat de plank weer mis | Henri Bontenbal

  6. Pingback: Vermeend en van der Ploeg vliegen opnieuw uit de bocht met duurzame energie | Energieblog van Jasper Vis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s