Kijkwijzer bij Nieuwsuur over windenergie op 4 januari 2015

nieuwsuur windenergie headerOp 4 januari 2015 had de actualiteitenrubriek Nieuwsuur een item over windenergie onder de titel ‘Heeft windenergie nog de toekomst?’. Een vraag die door de Regering en de partners bij het Energieakkoord met ‘ja’ is beantwoord: windenergie speelt een belangrijke rol bij het behalen van het doel van 14% duurzame energie in 2020 (het is nu nog maar 4,5%). Dus als een actualiteitenrubriek de rol van windenergie ter discussie wil stellen, dan verwacht je inbreng van gerenommeerde deskundigen en kennis van zaken. De recente notitie over windenergie van het  onafhankelijke Planbureau voor de Leefomgeving zou dan bijvoorbeeld een goed startpunt vormen. Nieuwsuur kwam tot de conclusie dat Nederland misschien wel beter kan inzetten op zonne-energie dan op windenergie. De onderbouwing van deze conclusie is zwak en bij nadere beschouwing blijft er van de stellige uitspraken in de uitzending weinig overeind. Hieronder als kijkwijzer 7 uitspraken uit de uitzending geconfronteerd met de feiten. Met dank aan Henri Bontenbal voor zijn bijdrage via twitter. Bij deze blog geldt zoals steeds: als ik feiten gemist hebt of fouten gemaakt, dan hoor ik dat graag.

 1. “Nederland investeert 18 miljard euro in windenergie” (voice-over in de opening van het item)

  • Allereerst belangrijk om vast te stellen: de overheid investeert niet in windenergie. De investeringen worden gedaan door de private sector (bedrijven, coöperaties of individuele burgers). Het risico voor het ontwikkelen van projecten ligt bij de private sector. De overheid stelt subsidie beschikbaar voor het verschil tussen de kosten van duurzame energie en de marktprijs van energie. Die subsidie wordt alleen betaald als een project daadwerkelijk duurzame energie levert.
  • Het bedrag van 18 miljard euro wordt vaak genoemd en is ook in deze uitzending prominent aanwezig. Dan is belangrijk om precies te weten wat dat voor bedrag is. Minister Kamp heeft dat in de Tweede Kamer verschillende keren uitgelegd, bijvoorbeeld in een debat op 24 april van 2014. De Volkskrant wilde het ook weten en schreef er afgelopen weekend een helder stuk Maar je kunt natuurlijk ook gewoon het bedrag van 18 miljard nemen zonder je af te vragen wat het betekent. Dat deed Nieuwsuur helaas.

2. “Al onze discussies over de bezuinigingen bij het aantreden van het laatste kabinet Rutte ging over 6 miljard. Een derde van dit bedrag. En het gaat volgens ons niet om 3x zoveel maar om 10x zoveel.” (Fred Jansen, ‘geoloog’)

Verderop in de uitzending blijkt hoe problematisch het is om het bedrag van 18 miljard te gebruiken zonder te weten wat het eigenlijk is. Fred Jansen (‘geoloog’) zegt in de uitzending dat de bezuinigen van 6 miljard euro 1/3e van het bedrag zijn.

  • Het bedrag van 18 miljard euro zijn de totale formele subsidietoezeggingen die de Regering verwacht te doen voor windenergie op zee (zie p.43 van het verslag van het genoemde debat in de Tweede Kamer). De subsidie waar het om gaat wordt toegekend voor een periode van 15 jaar en wordt uitbetaald voor de daadwerkelijk geproduceerde stroom. De subsidie wordt dus niet in een jaar betaald. Het bedrag van 18 miljard gaat over de totale formele toezegging voor een periode tot 2038. Het vergelijken van dat bedrag met een jaarlijkse bezuiniging van 6 miljard gaat dus ernstig mank. In de uitzending blijft de uitspraak onweersproken.
  • De formele toezegging van 18 miljard euro is het maximale bedrag dat de overheid uitkeert als de (grijze) stroomprijs gedurende de hele periode tot 2038 op het minimum ligt dat het ministerie vastlegt in de subsidietoezegging. Dat is zeer onwaarschijnlijk. Sander Lensink van ECN legde in de Volkskrant uit dat het eerder 9 miljard euro zal zijn. Dat legde minister Kamp ook uit in de Kamer. De stelling dat het bedrag nog 3x hoger zou worden dan 18 miljard is volstrekt uit de lucht gegrepen.
  • Bij een hogere CO2-prijs waar Europees op ingezet wordt, zullen de subsidie-uitgaven afnemen. Nu is de Europese prijs voor het uitstoten van CO2 slechts 5 euro per ton. Als die prijs omhoog gaat, moet de vervuiler meer betalen en worden de subsidie-uitgaven voor windenergie lager.
  • De maximum kostprijs voor windenergie op zee is vastgelegd in het Energieakkoord inclusief een kostenreductie met 40% in de periode 2014-2024. De windparken op zee worden straks gebouwd door de aanbieder die het verst onder de maximum prijs inschrijft. De kostprijs kan niet hoger worden.

Kortom: de totale subsidie voor windenergie op zee zal eerder 9 miljard euro zijn dan 18 miljard. Het gaat om het totaalbedrag voor de periode tot 2038. De vergelijking met jaarlijkse bezuinigingen van 6 miljard gaat daarom volledig mank.

3. “En daarnaast is er een groep dissidente wetenschappers die de cijfers van de windmolenindustrie aanvechten. Windenergie zou meer overlast veroorzaken, zeggen zij. Het zou duurder zijn én de uitstoot van broeikasgas helemaal niet verminderen omdat bij windstiltes gewone centrales telkens moeten bijspringen.”(voice-over)

Hier worden nogal wat problemen met windenergie gesuggereerd. Gesuggereerd, want de eerste twee uitspraken zijn zo vaag dat ze nauwelijks te controleren zijn: windenergie zou meer overlast veroorzaken dan wat? Windenergie zou duurder zijn dan wat? De kosten van windenergie op zee bespraken we hierboven al, op windenergie op land komen we later nog terug. De uitspraak over de uitstoot van broeikasgas is duidelijker, dus laten we die bij de kop pakken.

  • Het waait inderdaad niet altijd en windenergie heeft daarom inderdaad een flexibel energiesysteem nodig. De uitstoot van broeikasgas wordt dan ook niet verminderd tijdens windstiltes, maar als het wel waait (en dat doet het vaak in een windrijk land als Nederland en op zee nog vaker). Als er veel wind is, staan sommige centrales stil en stoten ze geen CO2 uit.  
  • Mogelijk doelt Nieuwsuur op de uitspraken van de heer Le Pair c.s. dat windenergie maar beperkte CO2-besparing op zou leveren. De benadering van de heer Le Pair c.s. is al meerdere malen weerlegd, zie voor een overzicht de brief van minister Kamp aan de Tweede Kamer van 14 november 2014.Overigens worden de cijfers over de reductie van broeikasgassen die de overheid gebruikt niet vastgesteld door de windmolenindustrie zoals Nieuwsuur suggereert, maar door onafhankelijke instituten als het CBS, ECN en PBL.

 4. “Maar 18 miljard is wel een enorm bedrag. Zelfs voor 3450 megawatt aan nieuwe windmolens. Die produceren straks 12 miljoen MWu stroom. Dat klinkt als veel. Maar het totale verbruik aan energie in Nederland is 904 miljoen MWu. Al die nieuwe windmolens op zee leveren dus niet meer dan 1,3% van de Nederlandse energiebehoefte.” (voice-over)

  • Hierboven constateerden we al dat het waarschijnlijk niet om 18 miljard euro gaat, maar eerder om 9 miljard euro.
  • Volgens ECN levert windenergie op zee in 2023 60 PetaJoule aan hernieuwbare energie. Dat komt overeen met 17 TWh of 17 miljoen MWh. Royaal meer dan waar Nieuwsuur vanuit gaat.
  • Het is onlogisch om de stroomproductie van windenergie te vergelijken met het totale energiebehoefte in Nederland. De aardgasproductie van het Groningen-veld vergelijken we normaal gesproken met het gasgebruik in Nederland en niet met het totale energiegebruik in Nederland. Het is logischer om te kijken naar de bijdrage van windenergie aan het totale stroomgebruik in Nederland. Bij een totaal stroomgebruik van Nederland van 119 TWh (CBS gegevens voor 2013) betekent dat: windenergie op zee dekt in 2023 14% van het Nederlandse elektriciteitsgebruik.
  • In de vergelijking van Nieuwsuur met het totale energiegebruik worden appels met peren vergeleken. De stroomproductie uit windenergie wordt vergeleken met totale primaire energiegebruik. Primaire brandstoffen zijn aardgas, aardolie en kolen. Bij het produceren van elektriciteit uit primaire energiedragers gaat veel energie verloren. Het maken van een goede vergelijking met het totale energiegebruik in Nederland is niet eenvoudig. Daarom hebben de Nederlandse kennisinstituten daar afspraken over gemaakt. Er zijn twee mogelijkheden:

a) Stroom uit windenergie omrekenen naar het vermeden primair energiegebruik (volgens het officiële protocol daarvoor). Windenergie op zee heeft dan in 2023 een vermeden primair energiegebruik van 40 TWh, wat betekent dat windenergie op zee in 2023 overeenkomt met 4,3% van het totale Nederlandse primaire energiegebruik. Want het totale primaire energiegebruik van Nederland is 904 TWh ofwel 3255 PJ (het cijfer dat Nieuwsuur gebruikt en overeenkomt met de gegevens van het CBS voor 2013)

b) Kijken naar de bijdrage van windenergie aan het finale energiegebruik (de vorm waarin we energie daadwerkelijk gebruiken). ECN gaat uit van een finaal energiegebruik in 2023 van 2124 tot 2162 PJ. Dat betekent dat windenergie op zee in 2023 2,8% van het totale Nederlandse finale energiegebruik dekt.

 Kortom: als Nieuwsuur de bijdrage van windenergie op zee aan het totale energiegebruik wilde laten zien, dan was het correct percentage 2,8% van het finale energiegebruik geweest. Logischer was het geweest om het aandeel van windenergie in het totale elektriciteitsgebruik van 14% te gebruiken. En in een uitzending die nadrukkelijk ook over windenergie op land gaat, had het wellicht ook niet misstaan om het cijfer voor windenergie op land ook te noemen (voor de geïnteresseerde: 15% van het stroomgebruik in 2020).

5. “En dit gaat niet over de Rijksbegroting.” (voice-over). Fred Jansen: “En dit gaat niet om de Rijksbegroting. Nee, het wordt betaald door de SDE+, die voornamelijk op de huishoudelijke energierekening wordt geheven. Er kan dus ook niet op bezuinigd worden door het Rijk, het is heel handig gedaan.”

De heer Jansen wekt hier de indruk dat het Rijk geen controle heeft over de uitgaven aan windenergie op zee. Dit is onzin. Het is correct dat de SDE+ subsidie niet op de Rijksbegroting staat. De regeling wordt natuurlijk wel door het Rijk vastgesteld en daarbij gecontroleerd door het Parlement. En als u de debatten in de Tweede Kamer over duurzame energie een beetje volgt, dan weet u dat er daarbij (terecht) veel aandacht is voor de kosten.

6. “En er zijn voorspellers die zeggen dat de energieprijzen laag zullen blijven.” (voice-over). Wim de Ridder (‘futuroloog’): “Structureel gaan we naar lagere prijzen toe, olie- en energieprijzen. En dat beeld zie je in de literatuur opkomen, ook in de gevestigde literatuur. Dat we naar een tijd gaan met lagere energieprijzen.” Voice-over: “En dat komt dan niet door een lagere olieprijs, maar door de stille, maar spectaculaire opkomst van zonne-energie.”

De futuroloog Wim de Ridder stelt in de uitzending dat we structureel toegaan naar lagere energieprijzen. Uit een publicatie op zijn website blijkt dat dhr. de Ridder meent dat de prijs van zonnepanelen in 2024 mogelijk te verwaarlozen zal zijn en stroom dan gratis is. De prijs van zonnepanelen is de afgelopen jaren spectaculair gedaald en die daling zal ongetwijfeld doorgaan. Van veel producten is de prijs sterk gedaald, denk maar aan mobiele telefoons of laptops, toch zijn ze niet gratis geworden. De aanname dat zonnepanelen gratis worden en de stroomprijs over 10 jaar nul zou zijn is zeer extreem en er is bij mijn weten geen energie-expert die deze stelling ondersteunt. Als het waar zou zijn, zouden overigens alle investeringen in energie stoppen, want dan zijn ze over 10 jaar waardeloos.

7. “ En zo zou de energietoekomst van Nederland wel eens niet op de Noordzee kunnen liggen, maar in China dat massaal goedkope zonnepanelen produceert.” (voice-over in de afsluiting van het item)

  • De conclusie dat de energietoekomst van Nederland wel eens in zonnepanelen zou kunnen liggen in plaats van in windenergie lijkt sterk gebaseerd op de uitspraken van de heer de Ridder die ervan uitgaat dat zonnepanelen binnen tien jaar gratis worden.
  • Nieuwsuur wekt in de uitzending ten onrechte de indruk dat in het Energieakkoord alleen op windenergie wordt ingezet. Het tegendeel is waar. Alle in Nederland beschikbare duurzame energiebronnen zullen de komende jaren sterk groeien volgens de afspraken in het Energieakkoord: zoals zonne-energie (x8 in periode 2013-2020), aardwarmte en warmte/koude-opslag (x6) en de bijstook van biomassa (x3). Er is geen enkele energiebron die in zijn eentje kan zorgen voor een duurzame energievoorziening. We zullen altijd een mix nodig hebben.

toename duurzame energie volgens het energieakkoord 2020 2023

  • Het Planbureau van de Leefomgeving (PBL) heeft recent in de genoemde notitie over windenergie uiteengezet dat er op korte termijn (tot 2023) in feite geen alternatief is voor de bijdrage van windenergie aan duurzame energie in Nederland: ‘Van de overige opties voor hernieuwbare energie is er op korte termijn geen extra potentieel zonder hoge extra kosten.’
  • Op dit moment is windenergie op land in Nederland de goedkoopste vorm van duurzame stroomproductie. Volgens ECN is de kostprijs van windenergie op land 7 tot 10 cent per kWh. De kostprijs van grootschalige zonne-energieprojecten ligt volgens ECN op 14 cent per kWh.

Conclusie

Het valt op dat in de uitzending alleen twee critici aan het woord komen over windenergie. Van de stellige uitspraken in het item van Nieuwsuur blijft bij nadere beschouwing weinig overeind. Er is feitelijk geen onderbouwing voor de conclusie dat windenergie in Nederland geen toekomst zou hebben.

Advertenties

7 thoughts on “Kijkwijzer bij Nieuwsuur over windenergie op 4 januari 2015

  1. Als je die 18 miljard over periode van 15 jaar al wil vergelijken met 6 miljard bezuinigingen is het dus 1,2 miljard voor wind op zee en waarschijnlijk de helft lager dwz 600 miljoen Euro. Waarbij dan nog geen rekening is gehouden met het drukkend effect van windenergie op de groothandelsprijs.

    En gratis zonnepanelen worden hooguit zo gratis als de gratis mobiele telefoon die je abonnement krijgt.

  2. Fraai stuk! Wel jammer dat je de 9 miljard EUR niet zelf onderbouwt. Nu zet je de beweringen van ECN en Kamp tegenover die van Nieuwsuur en kiest de kant van Kamp/ECN. Echter, de correctie voor profiel- en onbalanskosten is de afgelopen jaren fors toegenomen (2011: 0,93* APX; 2013 0,91*APX). Bovendien heeft Kamp onlangs aangegeven voorlopig niet te willen corrigeren voor de waarde van GvO’s en als daar toe wordt overgegaan, dat alleen geldt voor nieuwe projecten na ruime aankondiging. Veder staat Nederland bij doorgaan van alle windplannen pas aan de vooravond van de capaciteitsuitbreiding. Daardoor kan verwacht worden dat de profiel- en onbalanscorrectie nog fors zal toenemen. Immers, harde wind, lage APX prijs kan dan worden verwacht. Het gevolg zal dan zijn dat de maximum subsidie moet worden uitgekeerd omdat de verkoopwaarde van ‘grijze windstroom’ dicht bij of onder de bodemprijs terecht komt.

  3. Dank voor je vakkundige reactie. Als aanvulling nog dit: van een wetenschapper mag verwacht worden dat hij een onderwerp van meer kanten belicht en dan zijn conclusies daarmee onderbouwt. Fred Jansen toont zich een slecht wetenschapper. Bovendien zat hij in dit onderwerp vanwege zijn voorzitterschap van het zogenaamde Nat. Kritisch Platform Windenergie, een club met zeer weinig zelfktitiek die allerlei onzin over windenergie publiceert. Daarover geen woord in de uitzending.

  4. Bedankt voor deze duidelijke bijdrage Jasper! Bijzonder hoe een doorgaans solide gemaakt programma als Nieuwsuur een verhaal kan brengen dat 1) zo slecht geresearched is en 2) een zo eenzijdig in beeld brengt.
    Om het stuk nog beter te maken zou ik meer uitleg geven over waarom 6 miljard nu anders is dan totaal 9 miljard over de periode 2018 t/m 2038. Maar ja, dan kom je in een complexe discussie over ‘time value of money’ en contante waarde en je hebt in een enkele soundbite niet de tijd om deze complexiteiten uit te leggen. En toch moet de wind industrie dit wel proberen om tegenwicht te bieden aan dit soort critici.

  5. In Duitsland is de prijs van grote zonne-energiesystemen al beneden de 10 ct gezakt (FIT-tarief) waarom houdt ECN het dan op 14 ? En dat beetje zonnestroom wordt hier opgewekt wordt is ook nog eens peperduur vanwege het salderen (16 ct/kWEh subsidie !. ) Idioot systeem.
    Omdat er zo weinig aan besparing wordt gedaan moet windenergie het probleem oplossen, en vooral op zee dus want op land is niet genoeg draagvlak. Dure uitweg !

  6. Er zijn nog kosten welke nooit genoemd worden en welke toch een behoorlijke impact hebben.
    De energiemarkt is volledig verstoord door het subsidie systeem op groene energie. De kostprijs van grijze energie ligt rond de 7 ct/KWh Van wind en zon tussen de 9,5 tot 22 ct/ KWh Echter bij windparken moet er ook een kostbare netuitbreiding plaatsvinden. Deze zit niet in de kosten. Immers TennetT is verplicht dit aan te leggen en kan dit doorberekenen in de totale aansluitkosten per aansluiting. Uitspraak Kamp TennetT moet het ook maar op zee doen want deze kan dit veel (3 miljard) goedkoper dan dat de parken dit zelf doen. Waar gaat dit over!! Wat moet dan het totaal aansluiten dan niet kosten, en als TennetT dit doet dan zal het mogelijk geruisloos in de aansluitkosten per huishouden doorberekend worden. Onzichtbaar dus…………..
    Echter het bestaan van groen en grijs naast elkaar waarbij in die markt groen gesubsidieerd wordt met een lonende berekening zonder risico’s en net zo veel mag produceren als ze maar kan is een valkuil. De conventionele centrales zouden het loodje leggen ( kijk naar de verliezen VattenFall en RWE ) maar kunnen niet zondermeer haar centrales stopzetten. Zij moeten straks ook mede gesubsidieerd worden om de centrales open te houden voor afvang. Die tijd gaat zeker komen. De overheid , nee wij allen worden dan gegijzeld, over de brug komen met subsidie of de achtervang gaat op slot. De conventionele centrales draaien verlies enerzijds door minder rendement van brandstof ( snel wisselende afname kan het brandstofrendement met 10% verlagen en ook meer gebruik moeten maken van piekcentrales met een veel lager rendement en duurder gas als brandstof werkt kostenverhogend per KWH. ) De eerste komende jaren zal de markt energieprijs laag zijn. Immers bij overschotten welke veroorzaakt worden door wind en zon wordt stroom soms voor niets geleverd. Dat is logisch omdat de kosten van de molen bij stilstand of draaien eender zijn en de molenaar dus bij een opbrengst van enkele centen al doordraait.
    Kijk naar de Duitse stroomprijs en het wordt duidelijk wat ook onze toekomst is. De discussie wordt gevoerd over subsidiegelden en berekeningen waarbij energiebelasting niet doorgerekend wordt. Want hoe het ook zij, als energiebelasting niet betaald wordt zal dit toch in de rijksbegroting ingevuld worden. Als men zonnepanelen wil leggen en met moeite kan berekenen of het wel uit kan betekent dit dus dat zonnepanelen een kostprijs hebben van +/- 22 ct per KWH, daar hoef je niet moeilijk over te rekenen. En bij wind zijn er tal van kosten die onzichtbaar zijn.
    Het gehele energiebeleid van dit kabinet is een grote onduidelijkheid en over een aantal jaren krijgen we een planetaire hoorzitting over het gefaalde energieakkoord en de torenhoge kosten. En de windmolens op zee zijn voor de archeologen 1000 jaar na ons.

  7. Pingback: Vermeend en van der Ploeg vliegen opnieuw uit de bocht met duurzame energie | Energieblog van Jasper Vis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s