Gebakken lucht?

Op 1 december publiceerde de Telegraaf een artikel onder de titel ‘Windpark op zee gebakken lucht’ (de volledige versie is voor €0,20 te lezen op Blendle). Kort samengevat komt het erop neer dat windparken op zee geen CO2-reductie opleveren omdat warmte-krachtinstallaties (WKK) minder draaien. Dat klinkt onlogisch, want wat hebben de WKK-installaties te maken met windenergie? Daarom een snelle factcheck van een aantal uitspraken in het artikel. Ofwel: waarom de echte gebakken lucht in dit verhaal het artikel in de Telegraaf is.

“In deze [WKK] installaties verdwijnt de warmte die vrijkomt niet, zoals in andere centrales, maar wordt nuttig gebruikt.”

Dat klopt. In warmte-krachtinstallaties wordt een groot deel van de warmte die vrijkomt bij de elektriciteitsproductie nuttig gebruikt, bijvoorbeeld als stoom in een industrieel proces of om een glastuinbouwkas te verwarmen. Dat kan (afhankelijk van het rendement) een aanzienlijke besparing opleveren vergeleken met het apart produceren van elektriciteit in een centrale en warmte in een ketel, zoals hieronder geïllustreerd is.

werking-wkk

“De miljarden kostende windparken op zee, die moeten worden aangelegd vanwege het vorig jaar gesloten Energieakkoord, leveren ons land geen enkel CO2-voordeel op.”

De CO2-uitstoot van windenergie over de hele levenscyclus is veel lager dan van fossiele elektriciteitsproductie, zoals de grafiek hieronder laat zien. De grafiek komt uit rapport van IPCC over duurzame energie. Dat windenergie geen CO2 reductie levert is onzin.

IPCC RES CO2 life cycle emissions summary

Een andere discussie is hoe de CO2-reductie van windenergie doorwerkt in het Europese systeem van CO2-handel of teniet gedaan wordt door het ‘waterbed-effect’. Daar lijkt het in dit artikel niet over te gaan, dus volsta ik hier met een verwijzing naar de analyse van het TKI Wind op Zee daarover. Heel kort samengevat: natuurlijk is de CO2-uitstoot van windenergie lager dan van fossiele elektriciteitsproductie, de vraag is wel of het Europese systeem van CO2-handel goed werkt. Dat is geen specifiek probleem van windenergie, maar van alle vormen van duurzame energie en besparing op elektriciteit.

“Dat komt doordat op het laatste moment van de onderhandelingen de efficiënte warmtekrachtkoppelinginstallaties (WKK) uit de overeenkomst zijn geschrapt. Het gevolg hiervan is dat de CO2-besparing, die de windparken op zee moeten opleveren, geheel teniet wordt gedaan.”

Aha, het gaat er dus niet om dat windparken geen CO2-besparing opleveren, maar dat deze teniet gedaan zou worden door wat er bij WKKs gebeurt. Dat betekent in ieder geval dat de kop van de artikelen (‘windpark op zee gebakken lucht’ en ‘peperduur windpark zinloos’) die enthousiast werden overgenomen door andere media, de lading helemaal niet dekt. Volgens het artikel is er wel een CO2-besparing door windenergie, maar wordt die teniet gedaan doordat een toename van de CO2-uitstoot als WKK-installaties minder draaien.

“Binnen een paar jaar zal het gebruik van WKK halveren of zelfs met 80 procent afnemen”, zegt directeur Kees den Blanken van de Cogen, belangenvereniging WKK.” en “Door de hoge gasprijs is de warmtekrachtkoppeling niet rendabel.”

WKK heeft het inderdaad zwaar in de huidige energiemarkt. In de Nationale Energieverkenning 2014 van ECN, PBL, CBS en RVO is de situatie van WKK helder in kaart gebracht. Daarin lezen we “De wkk-installaties in de industrie staan onder druk door de ongunstige verhouding van gas- en elektriciteitsprijs”. En over de positie van WKK en gascentrales “Hier speelt een combinatie van factoren een rol: een relatief lage prijs voor
kolen ten opzichte van aardgas, een lage prijs van CO2-emissierechten, een hoge productiecapaciteit in Nederland en lage elektriciteitsprijzen in Duitsland. De verwachte sluiting van vijf oude kolencentrales in 2016-2017 brengt geen wezenlijke verandering in de marktsituatie, doordat nieuwe kolencentrales in bedrijf zullen komen en de capaciteit van elektriciteitsverbindingen met het buitenland wordt uitgebreid.”. Kortom: de problematische situatie van WKK wordt vooral veroorzaakt door de situatie op de energiemarkt en niet door de toekomstige investeringen in windenergie in Nederland. Maar het is natuurlijk altijd leuker om windmolens de schuld te geven…

In het artikel zijn twee ontwikkelingen bij elkaar gebracht (windenergie op zee en WKK) die feitelijk weinig met elkaar te maken hebben. Zoals iemand op twitter zei, is de logica van het niveau ‘het heeft geen zin om te diëten want je buurman eet toch wel een pak gevulde koeken’.

Maar is het misschien toch een goed idee om WKK te stimuleren in plaats van windenergie op zee? “Door de hoge gasprijs is de warmtekrachtkoppeling niet rendabel. „We denken dat we in vijftien jaar ongeveer 2 tot 4 miljard nodig hebben om ze overeind te houden. Dat is slechts een vijfde van de kosten van windparken op zee”, zegt Den Blanken.”

Om die vraag te beantwoorden moeten we even goed kijken wat we willen bereiken. Enerzijds willen we de CO2-uitstoot terugbrengen om klimaatverandering binnen de perken te houden. WKK en gascentrales hebben een veel lagere CO2-uitstoot dan kolencentrales en kunnen daarom een forse bijdrage leveren aan CO2-reductie, vooral op de korte en middellange termijn. Het belangrijkste beleidsinstrument om dat te bereiken is de Europese CO2-handel (ETS). Door CO2 een prijs te geven, moet de vervuiler betalen en hebben stroomproducenten met een lagere CO2-uitstoot zoals WKK en gascentrales een voordeel. De afgelopen jaren is de CO2-prijs zeer laag (rond de €5 per ton CO2). De beste mogelijkheid om WKKs te steunen zou een hogere CO2-prijs zijn. [Overigens vallen veel WKKs in de glastuinbouw niet onder ETS zoals Ferdi van Elswijk terecht opmerkte. Indirect profiteren ook deze WKKs van een hogere CO2-prijs, zie hieronder in de reacties]

Windenergie kan ook een belangrijke bijdrage leveren aan terugbrengen van de uitstoot van CO2. Maar daarnaast zorgt het voor meer hernieuwbare energie. Op dit moment dekken we in Nederland 4% van ons energiegebruik met duurzame energie. Dat aandeel willen we graag vergroten. Daar zijn verschillende redenen voor: de voorraden fossiele brandstoffen zijn gigantisch maar eindig (denk maar aan onze
eigen gasvoorraad in Groningen), we willen minder afhankelijk zijn van import uit instabiele regio’s (Rusland, Midden-Oosten), wel willen schonere lucht en natuurlijk het verminderen van de CO2-uitstoot. Er zijn dus meer redenen om duurzame energie te ontwikkelen dan alleen klimaatverandering.

Daarom hebben we een aparte doelstelling voor duurzame energie. Nederland heeft als doelstelling om in 2020 het aandeel duurzame energie te verhogen van de magere 4% nu naar 14%. Dat doel staat in het Energieakkoord, maar al veel eerder spraken we dat in Europa af. Een belangrijke vraag in het Energieakkoord was hoe we dat doel van 14% moeten halen. Er ingezet op sterke groei van alle duurzame energiebronnen waaronder zon, biomassa en aardwarmte. Windenergie moet de grootste bijdrage gaan leveren, wat niet zo gek is in een land waar het zoveel waait. WKK speelt bij het vergroten van het aandeel duurzame energie geen rol omdat deze installaties over het algemeen draaien op aardgas. Een uitzondering zijn WKKs die draaien op biogas, die leveren duurzame energie en komen daarom ook in aanmerking voor de SDE+ subsidieregeling.

Kortom, WKK kan een belangrijke bijdrage leveren aan CO2-reductie en het zou goed zijn als dat wordt gestimuleerd met een hogere CO2-prijs. Voor een groter aandeel duurzame energie kunnen we in Nederland niet om windenergie heen.

Advertenties

10 thoughts on “Gebakken lucht?

  1. Niet wind op zee is het probleem voor WKK. En ook niet het beleid in het SER energie akkoord om wind op zee te stimuleren. Het probleem is dat ook in het SER akkoord is besloten WKK geen steun meer te geven. Dat is – vanwege de marktomstandigheden – nu wel nodig. Zonder steun verwachten CEDelft, Kema en Cogen Nederland dat 50 tot 80% van de WKK in 2020/23 is verdwenen.Dan verdwijnt ook 50-80% van de door WKK gerealiseerde besparingen, in 2010 nog 170 PJ groot. En die ontsparing is groter dan alle andere besparingen in het SER akkoord.
    Zie op Cogen site voor informatie en presentatie http://www.cogen.nl/index.php?id=25177

    • Kees, dank voor je reactie!
      Goed om te lezen dat we het eens zijn dat windenergie op zee niet het probleem is voor WKK.
      En ik ben het eens dat de problematische marktpositie van efficiënte stroomproductie uit gas (zowel WKK als gascentrales) leidt tot ongewenste effecten.

    • Aangezien de meeste WKK warmte opwekken voor kassen, zou het beter zijn niet wkk maar energie neutrale kassen te stimuleren. Kassen die beter geïsoleerd zijn en in de zomer warmte opslaan voor gebruik in de winter.
      Het is toch absurd dat er kassen zijn met een rookpluim van de WKK omdat ze hun warmte laten weglekken of weg ventileren in de zomer?

  2. Pingback: Gebakken lucht? - Het Windnetwerk

  3. U schrijft; “De beste mogelijkheid om WKK’s te steunen zou een hogere CO2-prijs zijn.” Ik wil hierbij graag opmerken dat in Nederland het grootste deel van de WKK’s (3.000MW) geïnstalleerd is op glastuinbouwbedrijven. Deze bedrijven hebben een opgesteld vermogen dat meestal lager ligt dan 20MW. Hierdoor vallen meer dan 95% van de glastuinbouwbedrijven met WKK niet in het EU-ETS. Een hogere CO2-prijs biedt dus helaas geen stimulans voor het behoud van WKK in de tuinbouw.

    Bovenstaande wil overigens niet zeggen dat de tuinbouwsector geen ambities zou hebben om haar uitstoot te verlagen. Integendeel; de tuinbouwsector heeft haar eigen emissiereductie systeem in gebruik genomen, maar dit is geen bonus-malus handelssysteem. Het is een systeem waarbij overschreiding van emissieruimte tegen een vooraf afgesproken CO2-prijs van 30 euro per ton afgerekend wordt.

    • Dank voor uw reactie. Goede toevoeging dat meeste WKK installaties in de glastuinbouw niet onder CO2-handel (ETS) vallen.
      Overigens kunnen ook die WKK’s (indirect) profiteren van een hogere CO2-prijs. Als de CO2-prijs hoger wordt, hebben elektriciteitsproducenten hogere kosten en gaat de stroomprijs omhoog. Daardoor wordt de positie van WKKs beter.

  4. De steeds nog dalende elektriciteitsprijs wordt mede veroorzaakt door de forse toename van zonne- en wind-energie. Hierdoor wordt de verhouding gas-elektriciteitsprijs vanuit de WKK gedacht negatief beïnvloed. in die zin is er wel een relatie tussen windparken op zee en WKK. De oplossing moet niet gezocht worden in minder wind- en zonne-energie maar een hogere CO2-prijs. Voor zolang dit niet is geregeld via Brussel of een hogere kolenbelasting is de gedachte om WKK (tijdelijk) te ondersteunen het onderzoeken waard. Het is natuurlijk absurd dat de CO2-uitstoot stijgt vanwege toenemende duurzame energieproductie; met Duitsland als voorbeeld .

  5. Interessante uitleg Jasper. Buiten het feit dat de WKK gesteund kunnen worden denk ik dat het erg belangrijk is om technologische innovaties te steunen. Hierdoor kan de efficentie van onder andere windenergie maar ook zonnepanelen omhoog. Alleen dan kan het op lange termijn een echte vervanging worden van traditionele energiebronnen.

  6. Overigens, Jasper, het gaat de telegraaf niet om de feiten, maar om de propaganda voor fossiel en tegen duurzaam, dat is waardevol voor de lezers, vindt de telegraaf.

    Nuttig om deze fact check verzameling te blijven aanvullen, maar het gaat er vooral om betere propaganda voor windenergie te maken.
    Dat gaat echt niet met fact checks, dat is telkens een reactie die het succes van de anti duurzaam propaganda bevestigt.
    De windenergie wereld moet juist betekenis voor consumenten gaan genereren, daar wordt het telegraaf publiek pas echt opgewonden van.
    Vandaar PakdeWind

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s