Steeg de stroomprijs voor Duitse industrie afgelopen 4 jaar met 30%?

Korte antwoord: ik dacht het niet

De Financial Times schreef een zeer kritisch artikel over de Duitse ‘Energiewende’ onder de titel ‘The growing absurdity of German energy policy’ (artikel gratis te lezen als u zich registreert).  Ik ga geen factcheck doen van het hele artikel, maar wil wel ingaan op een opvallende stelling in het artikel. De Financial Times (hierna: FT) schrijft namelijk dat de stroomprijs voor de Duitse industrie de afgelopen 4 jaar met meer dan 30% is gestegen en dat dit een zware last is voor de concurrentiepositie.

image

Ik heb altijd begrepen dat de manier waarop duurzame energie in Duitsland gefinancierd wordt leidt tot een hogere stroomprijs voor kleinverbruikers (huishoudens en MKB), maar tegelijk de stroomprijs voor industriële grootverbruikers verlaagt. Ook in het Nederlandse publieke debat bestaan hardnekkige misverstanden over het effect van duurzame energie op de energieprijzen van grootverbruikers (bijvoorbeeld in de stukken van Willem Vermeend en Rick van der Ploeg of bij de inbreng van de PVV in het debat over Aldel), dus meer dan de moeite waard om de stelling van FT aan een factcheck te onderwerpen. Het klinkt ook zo lekker logisch: duurzame energie is (meestal) nog duurder dan conventioneel, daardoor wordt de stroomprijs hoger en daardoor komen industriële grootgebruikers van de stroom in de problemen.

Goedkope stroom uit Duitsland

Misschien eerst een bewijs uit het ongerijmde. De aluminiumsmelter Aldel in Delfzijl ging failliet. In november 2014 werd aangekondigd dat Aldel weer opengaat en dat dit mogelijk is doordat er een directe stroomkabel naar Duitsland wordt aangelegd. Daarmee zou het mogelijk worden goedkopere stroom in te kopen bij onze Oosterburen. Nu kunnen we veilig stellen dat de afgelopen jaren in Nederland geen Energiewende heeft plaatsgevonden terwijl die in Duitsland wel gaande is. Als de Energiewende zou leiden tot hogere stroomprijzen voor de Duitse industrie, dan zou ik niet verwachten dat Nederlandse industrie een kabel gaat leggen naar Duitsland om daar goedkopere stroom in te kopen…

Stroomprijzen en stroomprijzen

Vaststellen hoe de stroomprijs zich heeft ontwikkeld is niet eenvoudig. Er is namelijk niet één stroomprijs, maar een groot aantal verschillende “stroomprijzen”. De stroomprijs die u en ik thuis betalen is bijvoorbeeld aanzienlijk hoger dan wat een grootgebruiker per kilowattuur betaalt. Volgens een recente studie van PWC voor het ministerie van Economische Zaken betaalt een gemiddeld huishouden in Nederland 20 cent per kilowattuur (kWh), terwijl de grootste grootverbruikers minder dan 7 cent per kWh betalen. De prijzen voor huishoudens worden gepubliceerd, terwijl de prijzen van grootverbruikers per contract verschillen en over het algemeen (logischerwijs) niet openbaar zijn. De stroomprijs is soms afhankelijk van het tijdstip, van het moment waarop die gekocht wordt (bijvoorbeeld een jaar van tevoren of een dag vantevoren), etc. etc. De onderstaande grafiek laat zien de gemiddelde stroomprijs in 5 Noordwest-Europese landen zien voor verschillende groepen gebruikers. Zoals u ziet zegt de stroomprijs die we thuis betalen (links) weinig over de prijs die de zware industrie (rechts) betaalt.

stroomprijs afhankelijk van gebruikspatroon PWC 2014

De vraag hoe dé stroomprijs zich ontwikkeld heeft is dan ook niet eenvoudig te beantwoorden. Er zijn zoveel verschillen dat u ook een bepaalde prijs of gegevensbron kunt kiezen als u een bepaalde stelling wilt bewijzen of juist ontkrachten. Ik heb me dus nogal iets op de hals gehaald met deze factcheck. Gelukkig is er een aantal goede studies die helpen om het een beetje overzichtelijk te maken. Ik verwijs zoveel mogelijk naar de originele bronnen zodat u ook uw eigen oordeel kunt vormen.

Wat wel waar is: stroomprijs Duitse kleingebruikers sterk gestegen

De stroomprijs voor Duitse huishoudens is de afgelopen jaren sterk gestegen zoals onderstaande grafiek uit het rapport Energietrends 2014 (van ECN, Energie Nederland en Netbeheer Nederland) laat zien. Als u wilt, zou u hier kunnen stoppen met lezen: de Duitse stroomprijs is gestegen, stelling bewezen.

image

De volgende vraag is of de stijging ook komt door de Energiewende zoals FT stelt. We kijken in de stroomprijsanalyse van BDEW (de Duitse branchorganisatie voor energiebedrijven) voor de opbouw van de stroomprijs voor huishoudens.

image

De gemiddelde stroomprijs voor Duitse huishoudens is tussen 2010 en 2014 met 23% gestegen en het grootste deel van die stijging komt voor rekening van de EEG-bijdrage waarmee duurzame energieprojecten in Duitsland betaald worden (de lichtgroene balkjes in de grafiek). Merk overigens op dat de stijging van de stroomprijs vóór 2010 voor het grootste deel door andere factoren werd veroorzaakt. De prijs die huishoudens betalen voor levering, transport en handel is de afgelopen 4 jaar niet gedaald (onderste blauwe balkjes). Daar is in Duitsland wel het een en ander over te doen omdat de stroomprijs op de groothandel wel gedaald is.

De stroomprijs voor ‘de industrie’ is ook flink gestegen

De cijfers van BDEW laten zien dat ook de stroomprijs voor de Duitse ‘industrie’ de laatste jaren flink is gestegen. Tussen 2010 en 2014 met 27%.

image

Zoals u kunt zien is deze prijsstijging het gevolg van de sterk toegenomen EEG-heffing voor duurzame energie. Opvallend genoeg zien we dat de prijs voor levering, transport en handel hier wel substantieel gedaald is. Dat komt voor een aanzienlijk deel door duurzame energie, daarover later meer.

U zou opnieuw kunnen stoppen met lezen: de stroomprijs van de Duitse industrie is de afgelopen 4 jaar met bijna 30% gestegen en dat komt door de heffing voor duurzame energie.

Wat verstaan we onder ‘ stroomprijs voor de industrie’?

De cruciale vraag is wat we bedoelen als we het hebben over ‘de industrie’ (zoals @Frits_E terecht stelde op twitter). Soms bedoelen we daarmee eigenlijk het hele bedrijfsleven. Maar zoals in Energietrends 2014  goed staat uitgelegd, bestaat er niet een stroomprijs voor ‘het bedrijfsleven’, de prijs verschilt sterk afhankelijk van het stroomgebruik van het bedrijf en de inkoopstrategie.

image

Als ik in FT lees over de stroomprijs voor industriële klanten in relatie tot hun internationale concurrentiepositie, dan denk ik aan industriële grootverbruikers van stroom zoals aluminiumsmelters of grote chemische bedrijven. Dat zijn de bedrijven voor wie enerzijds de energiekosten een groot deel uitmaken van de totale productiekosten (zie bijvoorbeeld dit artikel in Renewables International) en die anderzijds vaak concurreren op een internationale markt. Voor deze bedrijven kan de stroomprijs het verschil maken of ze de internationale concurrentie overleven. Dat is anders voor de bakker op de hoek (die niet internationaal concurreert) of een fabrikant van geavanceerde machines (voor wie de energiekosten een veel kleiner deel uitmaken van de totale kosten). Ook voor deze bedrijven is de stroomprijs belangrijk. Maar alleen voor industriële grootverbruikers kan de stroomprijs soms echt het verschil maken tussen overleven of niet.

In de opbouw van EEG-heffing voor duurzame energie is sterk rekening gehouden met de positie van de zware industrie. Hoe hoger het stroomgebruik van een bedrijf, hoe lager de EEG-heffing per kWh is. Dat is hieronder goed zichtbaar in de groene lijn in de grafiek van BDEW hieronder. Bij een stroomgebruik van 50 GigaWattuur (GWh) per jaar, is de EEG-heffing per kWh nog maar 0,05 cent terwijl die voor huishoudens ruim 6 cent is.

image

Stroomprijs voor grootverbruikers (70-150 GWh) volgens BDEW 

In de grafiek van BDEW met de stroomprijs voor de industrie die we hierboven bekeken staat dat het gaat om bedrijven met een stroomgebruik tussen de 160 en 20.000 MegaWattuur (MWh) per jaar. Dat is veel (gelijk aan het gebruik van 50 tot 5000 huishoudens), maar weinig vergeleken met de echte grootverbruikers.

In de analyse van BDEW staat een aparte grafiek voor de stroomprijs voor bedrijven met een stroomprijs van 70 tot 150 GigaWattuur per jaar (dat komt overeen met het gebruik van 20.000 tot 40.000 huishoudens). De gemiddelde stroomprijs voor deze grootverbruikers is aanzienlijk lager (ruim 10 cent per kWh in 2013 volgens BDEW). De opmerkingen bij de grafiek maken duidelijk dat de post ‘belastingen en heffingen’ (de paarse staafjes in de grafiek) niet eenduidig is vast te stellen en van bedrijf tot bedrijf aanzienlijk kan verschillen. De gemiddelde stroomprijs voor de groep grootverbruikers steeg volgens de BDEW cijfers met 18% tussen 2010 en 2013 van 8,6 cent per kWh naar 10,2 cent/kWh.

image

BDEW laat ook zien wat de variatie is in de stroomprijs voor grootverbruikers afhankelijk van de mate waarin ze vrijstelling krijgen van belastingen en heffingen. De grafiek laat hieronder voor 2013 en 2014 zien wat de stroomprijs voor grootverbruikers is bij maximale vrijstelling (blauwe balk links) en wat deze zou zijn zonder enige vrijstelling (rechterbalk). volgens BDEW was de laagst mogelijke stroomprijs voor grootverbruikers in 2013 tussen de 4,63 en 5,13 ct/kWh en daalde deze in 2014 naar 4,14-4,64 ct/kWh.

BDEW bandbreedte Duitse stroomprijs grootverbruikers

Als u zover bent gekomen in deze blog, dan wilt u vast weten hoe het afloopt…

Kleine grootverbruikers en grote grootverbruikers

PWC maakte recent voor het Nederlandse ministerie van Economische Zaken een uitgebreid overzicht van de stroomprijzen voor verschillende groepen in Nederland en de omliggende landen, waaronder Duitsland. In die studie onderscheidt PWC een groep ‘kleine grootverbuikers’ waarvoor een gemiddeld stroomgebruik van 100 GWh per jaar wordt gehanteerd. Daarnaast heeft PWC gekeken naar een groep ‘grote grootverbruikers’ met een typisch elektriciteitsgebruik van 2500 GWh per jaar. PWC stelt vast dat beide groepen in Duitsland grotendeels zijn vrijgesteld van belastingen en heffingen en komt op een gemiddelde stroomprijs van 6,0 ct/kWh voor ‘kleine grootverbruikers’ en 5,9 ct/kWh voor ‘grote grootverbruikers’. PWC rapporteert dus (logischerwijs) een hogere gemiddelde stroomprijs voor grootverbruikers dan de laagst mogelijke stroomprijs uit het overzicht van BDEW. De grafiek uit het PWC rapport laat zien dat de Duitse stroomprijs  voor grootverbruikers de laagste is van de 5 landen die onderzocht werden.

image

De ontwikkeling van de stroomprijs voor grootverbruikers tussen 2010 en 2014

PWC analyseerde ook de ontwikkeling van de stroomprijs voor Duitse grootverbruikers tussen 2010 en 2014. Zoals de grafiek hieronder laat zien is de ‘commodity prijs’ (de prijs voor de levering van stroom) in die periode sterk gedaald. De belastingen en heffingen zijn voor deze groep erg laag en tussen 2010 en 2014 min of meer gelijk gebleven. De door PWC ingeschatte gemiddelde stroomprijs voor grote grootverbruikers is in de afgelopen 4 jaar met 19% gedaald en niet gestegen met 30% zoals FT schrijft.

image

Verder hebben we gezien dat Duitse grootverbruikers per kWh nauwelijks belastingen&heffingen betalen. De Duitse grootverbruikers betalen dus geen hogere stroomprijs door de Energiewende. Sterker nog, ze profiteren van de daling van de ‘commodity prijs’ door de grote hoeveelheid (gesubsidieerde) wind- en zonne-energie in Duitsland (over dat effect in een volgende blog meer).

Conclusie

Als de stelling van FT in algemene zin ging over de stroomprijs die Duitse bedrijven betalen, dan klopt het dat die de afgelopen jaren flink gestegen is. Als de stelling ging over de zware industrie (en dat lijkt het geval gezien de verwijzing naar het effect van de stroomprijs op de internationale concurrentiepositie), dan is het onzin. De stroomprijs voor grootverbruikers is in Duitsland in de afgelopen 4 jaar niet gestegen, maar juist gedaald.

REACTIES van harte welkom

Zoals ik al schreef is dit een complex onderwerp. Ik heb mijn best gedaan een gebalanceerd overzicht te geven, maar dat is ongetwijfeld voor verbetering vatbaar. Ik hou me daarom van harte aanbevolen voor suggesties.

Advertenties

2 thoughts on “Steeg de stroomprijs voor Duitse industrie afgelopen 4 jaar met 30%?

  1. Jasper, a perfect analysis from my perspective. I think it cannot be repeated enough that there is no such thing as a single industry price. The only thing I would suggest is that you maybe add the PwC line graph comparing different prices in different countries across different categories – that really sums everything up with one visual aid. I’ll tweet it to you.

  2. Pingback: Betrouwbare stroomvoorziening vraagt geen kerncentrales maar flexibiliteit | Energieblog van Jasper Vis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s