Factcheck van Elsevier-artikel over zonnepanelen

In Elsevier van 10 mei 2014 staat een groot artikel van Simon Rozendaal over zonnepanelen (€0,29 bij Blendle) . Mooi dat Elsevier uitpakt met zoveel aandacht voor duurzame energie. Het is wel de moeite waard om een aantal punten uit dat artikel eens tegen het licht te houden. Ik moet u waarschuwen: er blijft weinig van overeind.

Image

[Ik heb bij het schrijven van deze blog mijn voordeel kunnen doen met vele reacties op de tussentijdse versies hier en op twitter. Iedereen veel dank daarvoor. Ik wil in het bijzonder Peter Segaar van Polder PV bedanken voor zijn enorme hoeveelheid tips en verwijzingen naar bronnen en data en Peter Segaar en Henri Bontenbal voor het factchecken van punt 10. Ik hou me aanbevolen voor correcties en aanvullingen]

1. “Zonnecellen kosten de samenleving miljarden”

Stevige stelling in de 1e alinea van het artikel, zeker in combinatie met de ‘sticker’ op de voorpagina ‘Plus: Hoe de samenleving opdraait voor de kosten‘. Het artikel onderbouwt echter op geen enkele manier dat zonne-energie de Nederlandse samenleving miljarden kost. Sterker nog, het meest concrete getal dat er voor Nederland instaat (86 miljoen euro inkomstenderving voor de overheid in 2012), blijkt niet te kloppen, zie punt 2 hieronder.

Simon Rozendaal laat in het artikel van 9 pagina’s eigenlijk vooral zien dat de energiebehoefte in de Nederland of de wereld voorlopig nog niet volledig gedekt kan worden door zonne-energie en dat het veel geld zou kosten als we dat op korte termijn zouden proberen. Dat klopt, maar er is ook vrijwel niemand die beweert dat dat wel mogelijk zou zijn. Laten we eens kijken naar de meest extreme Nederlandse duurzame energiescenario’s die ik ken. In het zeer ambitieuze ‘Energy Revolution scenario’ voor Nederland van Greenpeace wordt in 2020 1,4% van het totale Nederlandse energiegebruik (stroom, warmte en brandstoffen) gedekt door zonne-energie. Zie de grafiek hieronder.

Greenpeace NL energy revolution scenario 2050

Ook het meest extreme nationale duurzame energiescenario –‘Nederland 100% duurzame energie in 2030’ van Urgenda- bevat bij lange na geen pleidooi voor 100% zonne-energie in 2030. Hetzelfde geldt voor alle andere scenario’s over duurzame energie die ik ken. [ik hoor het graag als u voorbeelden kent van organisaties of scenario’s die dat wel doen]

Het enige dat ik kan bedenken dat in de buurt komt van de door Rozendaal bestreden stelling dat we op korte termijn de volledige energiebehoefte van Nederland of de wereld moeten dekken met zonne-energie, is dit plaatje dat op twitter de ronde doet:

oppervlakte zonne-energie nodig om energiegebruik wereld te dekken

Dit plaatje laat zien hoe groot het oppervlakte is waarop evenveel energie van de zon op de aarde komt als er gebruikt wordt door respectievelijk de hele wereld, de EU en Duitsland. Voor zover ik weet stelt niemand serieus dat dit laat zien dat we op korte termijn volledig over kunnen stappen op zonne-energie als onze enige energiebron. Wel dat dit illustreert hoeveel energie de zon op de aarde straalt.

Terug naar de miljarden euro’s. In het artikel wordt wel verwezen naar een schatting van het Fraunhofer-instituut dat in de Europese Unie 10 miljard per jaar naar zonne-energie gaat in de vorm van terugleververgoedingen (in de volksmond ‘subsidie’). Het grootste vermogen aan zonnepanelen staat in Duitsland, dus voor zover het al om miljarden euro’s gaat, worden die vooral opgebracht door de Duitse energiegebruiker en niet de Nederlandse belastingbetaler zoals het artikel lijkt te suggereren (voor meer over de Duitse situatie zie punt 10 en 11 hieronder).

Een ander miljardenbedrag dat in het artikel genoemd wordt is dat het honderden miljarden zou kosten om nieuwe, sterke en ‘slimme’ netten te realiseren in landen met een tamelijk oud net, zoals in de Verenigde Staten. Ook dat gaat dus niet over Nederland en het is overigens de vraag hoe zinnig het is om de kosten van vernieuwen van een verouderd net aan zonne-energie toe te schrijven.

Samengevat kost zonne-energie de Nederlandse samenleving geen miljarden en bestrijdt Rozendaal in het artikel vooral de stelling dat we in korte tijd volledig kunnen overschakelen op zonne-energie als onze enige energiebron. Voor zover ik weet stelt vrijwel niemand dat serieus voor. Daarmee lijkt het erop dat Rozendaal in dit artikel over zonne-energie toch een beetje tegen windmolens vecht.

Conclusie: zonne-energie kost de Nederlandse samenleving geen miljarden

2. “Naar schatting van het Planbureau voor de Leefomgeving liep de overheid in 2012 door zonne-energie 86 miljoen euro belasting mis”

Peter Segaar wees op twitter op een fout in het stuk “Voor niets gaat de zon op” van Nic Vrieselaar dat onderdeel uitmaakt van het grote artikel in de Elsevier van deze week (bij Blendle is dit een los artikel voor €0,29). Daarin staat dat de overheid in 2012 door zonne-energie 86 miljoen euro aan belasting misliep volgens het Planbureau van de Leefomgeving (PBL). Deze uitspraak is waarschijnlijk gebaseerd op een notitie van PBL over lokale klimaatmaatregelen waaronder zonne-energie. In dit rapport staat een schatting van de inkomstenderving door de overheid in 2020 als er 2400 MW aan zonnepanelen zou staan en de belastingregels voor zonne-energie hetzelfde zouden zijn als in 2012.

Eind 2012 was het totale vermogen van zonnepanelen in Nederland naar schatting 365 MW. Dat betekent dat de inkomstenderving voor de overheid in 2012 eerder in de orde van 13 miljoen euro zal zijn geweest dan de door Elsevier genoemde 86 miljoen.

Conclusie:  Het getal van 86 miljoen euro belastingderving in 2012 is incorrect. Laten we het erop houden dat het een onbedoelde verkeerde interpretatie is van de cijfers in de PBL-notitie.

Overigens is het onwaarschijnlijk dat de belastingregels voor zonne-energie in 2020 nog hetzelfde zijn als in 2012. Zoals Elsevier ook schrijft heeft minister Kamp al gezegd dat de ‘salderingsregeling’ in de huidige vorm onhoudbaar is. Aanpassing van de regeling is ook logisch als zonne-energie steeds goedkoper wordt en op grotere schaal toegepast.

De vraag hoe de regeling voor zonne-energie er in de toekomst uit moet zien om overstimulering te voorkomen is uiterst relevant.  Elsevier schrijft terecht dat dit nu onzekerheid oplevert voor wie nu investeert in zonne-energie. Zie ook punt 10 over de Duitse regeling waarvan de hoogte jaarlijks wordt aangepast aan de kostendaling van zonnepanelen.

3. “Zonnepanelen zijn de afgelopen tien jaar meer dan drie keer zo goedkoop geworden”

Simon Rozendaal pleitte er in 2010 in een Elsevier-blog nog voor om in Nederland honderden miljoenen euro’s te investeren in onderzoek naar zonne-energie in plaats van in de bouw van windparken omdat hij meer vertrouwen had in die technologie en geloofde in een sterke kostenreductie.

De prijs van zonnepanelen is de afgelopen periode inderdaad spectaculair gedaald. Interessant genoeg is deze kostendaling waarschijnlijk niet primair veroorzaakt door wetenschappelijk onderzoek, maar juist ook door de subsidie voor zonnepanelen waar Rozendaal zo kritisch over is. Kostenreductie van duurzame energietechnologie kan namelijk niet gerealiseerd worden met alleen wetenschappelijk onderzoek in een laboratorium. Daarnaast is ook toepassing op aanzienlijke schaal nodig om ervaring op te doen en in de praktijk te leren hoe het beter, slimmer en goedkoper kan.

Door de grootschalige stimulering van zonne-energie -vooral in Duitsland- groeide de wereldmarkt voor zonnepanelen de afgelopen jaren met dubbele cijfers. De sterke groei van de markt gaf fabrikanten -zeker ook in China- de mogelijkheid om processen op te schalen en verregaand te automatiseren. De Duitse subsidie (preciezer: terugleververgoeding) voor zonnestroom heeft op deze manier een enorme bijdrage geleverd aan de kostendaling van zonne-energie waar Rozendaal op hoopte.

Bekeken over een langere periode is de kostendaling helemaal indrukwekkend. In de jaren ’70 waren zonnepanelen nog buitengewoon duur. Tussen 1977 en 2013 is de prijs van zonnepanelen per Watt met een factor honderd gedaald, zoals de grafiek hieronder laat zien.

price-of-solar-power-drop-graph

Inmiddels hebben China, Japan én de Verenigde Staten de Duitsers ingehaald wat betreft de hoeveelheid zonnepanelen die er per jaar geïnstalleerd wordt. Nu de prijs van zonne-energie zo sterk gedaald is, wordt het overal op de wereld steeds aantrekkelijker om op grote schaal zonnepanelen te installeren. Zie de grafiek hieronder met de installatie van zonnepanelen per jaar per land.

zonnevermogen wereld 2008-2014

Conclusie: de prijs van zonnepanelen is inderdaad spectaculair gedaald. Over een langere periode zelfs nog veel meer dan een factor 3.

4. “Concurrentiepositie zonnestroom: Vanaf 2030 even goedkoop als fossiel en nucleair”

Het artikel bevat een mooie grafiek waarin te zien is hoe de prijs van zonnestroom zou kunnen dalen van de huidige 8 tot 14,5 cent per kWh in 2013 naar 5,5 tot 9,5 cent per kWh in 2030. Ter vergelijking stat erbij wat de opwekkosten zijn van stroom uit fossiel en nucleair. Die zijn blijven in de grafiek constant op 5 cent per kWh. Dat is ruwweg de stroomprijs op de groothandelsmarkt waarmee de marginale kosten van de stroomproductie (vooral de brandstofkosten) gedekt worden.

Conclusie 1: De bron van de grafiek is helaas weggevallen, maar ik denk dat het een behoorlijke indruk geeft van de mogelijke ontwikkeling in de toekomst. Daarbij is de ontwikkeling van de brandstofprijzen overigens een flinke onzekere factor voor fossiele centrales. Voor kerncentrales maken de brandstofkosten slechts een klein deel uit van de totale kosten en is deze onzekerheid er niet.

Voor nieuwe kerncentrales lijkt de genoemde 5 cent per kWh onrealistisch laag. De Britse regering heeft recent een contract afgesloten voor een nieuwe kerncentrale in Hinkley Point die in 2023 klaar moet zijn. Daarbij garandeert de overheid voor 35 jaar een stroomprijs van £92.50 per MWh (ongeveer 11 eurocent per kWh). De stroomprijs wordt jaarlijks gecompenseerd voor inflatie. De vergoeding voor de stroom wordt daarmee in absolute termen elk jaar 1-2% hoger. 

Conclusie 2: Het is waarschijnlijk dat de zonnestroom de komende jaren per kWh goedkoper is dan stroom uit een nieuwe kerncentrale.

Daarbij merkt Rozendaal terecht op dat er een groot verschil is tussen een kerncentrale die in principe min of meer volcontinu levert en zonnepanelen die alleen stroom produceren als de zon schijnt. Dat maakt dat een vergelijking op pure productiekosten per kWh niet volledig is. Het effect van het moment waarop zonnepanelen stroom produceren komt aan de orde bij punt 13.

5. “Het kan dus best dat het nog wel een jaar of tachtig duurt voor zonne-energie haar prachtige potentie waarmaakt”

Het artikel stelt dat het nog wel 80 jaar kan duren voordat zonne-energie haar potentie waarmaakt. De grote vraag is daarbij wat zonne-energie moet doen om haar potentie waar te maken. De termijn van 80 jaar lijkt gebaseerd op het lange termijn scenario ‘Oceans’ van Shell waarin zonne-energie in 2100 wereldwijd 38% van het totale energiegebruik dekt en daarmee verreweg de grootste energiebron is. Zie de grafiek hieronder uit de laatste Shell scenario studie.

shell 2100 scenario met veel zon

Conclusie 1: Allereerst blijkt uit de tijdlijn in de Shell studie dat in het scenario ‘Oceans’ zonne-energie al rond 2065 de nummer 1 energiebron wordt. Dat is over 50 jaar. En vind ik nogal een indrukwekkende gedachte.

Conclusie 2: Belangrijker is de stelling van Rozendaal dat een energiebron alleen haar potentie waarmaakt als ze de nummer 1 energiebron ter wereld is. Maakt aardgas haar potentie nog niet waar omdat het aandeel van olie en kolen in de wereldwijde energievoorziening groter is? Is er een scenario waarin kernenergie volgens dit criterium (nummer 1 energiebron) haar belofte waarmaakt?

Ik zou zeggen dat zonne-energie haar potentie al behoorlijk waar maakt als het op een bepaalde plek goedkopere stroom levert dan conventionele bronnen. Dat gebeurt het eerste op plaatsen met veel zon en hoge stroomprijzen. Dat gebied wordt steeds groter. En de potentie om stroom te leveren die veel schoner is dan kolen of gas heeft zonne-energie al lang waargemaakt.

Er is niet één energiebron die alleen ons totale energiegebruik kan dekken. We zullen altijd een mix nodig hebben. En die mix zal paar regio verschillen. Het is daarom onzinnig om te zeggen dat een energiebron haar belofte pas waarmaakt als het de nummer 1 bron in de wereld is.

6. “De ‘Zonne-energiefamilie’ bestaat uit bronnen met een zeer laag, respectievelijk extreem laag gemiddeld vermogen per vierkante meter bodemoppervlak. Dat is meteen ook het wezenlijke verschil met een kerncentrale: uranium barst van de energie.”

Conclusie: Dit klopt. De energiedichtheid van fossiele en zeker nucleaire brandstof is vele malen hoger dan van het zonlicht dat op de aarde schijnt. De vraag is echter hoe relevant de energiedichtheid van een energiebron is.

Voor het transport van energie over enige afstand is energiedichtheid van groot belang. Daarom zijn fossiele brandstoffen zo succesvol als energiebron voor auto’s, schepen en vliegtuigen. Voor een energiebron kan het een voordeel zijn als deze een hoge energiedichtheid heeft, bijvoorbeeld om zware industrie of een grote stad van energie te kunnen voorzien. In sommige gevallen kan een energiebron met een lage energiedichtheid die overal beschikbaar is ook een voordeel hebben. Zonne-energie is overal beschikbaar. Zodra je ergens een zonnepaneel neerlegt en de zon schijnt heb je stroom. Interessant om te zien hoe zonnepanelen worden gebruikt op locaties die ver van een stroomnetwerk liggen of lastig aan te sluiten zijn: scheepsboeien in het water, tijdelijke informatieborden langs de weg bij werkzaamheden of vakantie-opladers voor mobiele telefoons. Voor gebieden in de wereld die niet aangesloten zijn op het elektriciteitsnetwerk –en dat zijn er helaas nogal wat- kan zonne-energie de goedkoopste oplossing zijn om energie beschikbaar te maken. En veel schoner dan een walmende kerosinelamp.

Het gebruik van een energiebron met een lage energiedichtheid zoals wind of zon betekent inderdaad dat er aanzienlijke oppervlaktes nodig zijn om grote hoeveelheden energie te ‘vangen’. Als we een groot deel van ons energiegebruik willen dekken uit duurzame energie (let op: ik heb het over alle duurzame energiebronnen, niet alleen zonne-energie, zie ook punt 17) is een groot oppervlakte nodig en zullen we op veel plaatsen zonnepanelen, windmolens en biomassa zien. Dat betekent overigens niet dat dit oppervlakte nergens anders voor te gebruiken is. We constateerden al dat zonnepanelen uitstekend op daken kunnen liggen (hoewel in steeds meer landen ook grote zonne-energiesystemen direct op de grond geplaatst worden). Windmolens staan uitstekend tussen weilanden, langs de snelweg of op een industriegebied en de fundering neemt maar weinig plaats in. En duurzame biomassa voor energiegebruik bestaat bijvoorbeeld uit restproducten van de landbouw of uit een bos. Gebruik van grote oppervlaktes voor duurzame energie betekent volgens mij vooral dat onze energievoorziening zichtbaarder wordt. Een ander aspect van onze energievoorziening is overigens op veel plaatsen al zichtbaar in het landschap in de vorm van hoogspanningsleidingen.

De hoge energiedichtheid van kernenergie is overigens ook een van de nadelen. Kerncentrales draaien bijna altijd zonder grote problemen. Maar als het echt misgaat, zoals in Tsjernobyl en Fukushima, komt er in één keer op een klein oppervlakte een enorme hoeveelheid energie vrij.

Overigens begrijp ik als halve natuurkundige de voorkeur voor hoge energiedichtheden heel goed. Voor een fysicus is het ook mooi om te bedenken dat de zon een gigantische kernfusiereactor is.

7. “Zelfs wie een tamelijk grote tuin heeft en die betegelt met zonnecellen, kan daarmee niet alle benodigde stroom opwekken”

In het artikel van Nic Vrieselaar in hetzelfde nummer van Elsevier staat bijna alle informatie die we nodig hebben voor een klein sommetje om te controleren of dit klopt. Het gemiddelde elektriciteitsgebruik van een Nederlands huishouden is 3340 kWh per jaar. Een standaard zonnepaneel wekt in Nederland per jaar op een goede locatie ongeveer 210 kWh stroom op. Als je dan ook nog weet dat een zonnepaneel ongeveer 1,63 m2 groot is, kun je het volgende uitrekenen: Met 16 zonnepanelen kan in Nederland per jaar het gemiddelde stroomgebruik van een huishouden geproduceerd worden (16 x 210 = 3360 kWh). Zestien zonnepanelen hebben samen een oppervlakte van 26 m2 (16 x 1,63 = 26,08 m2).

Conclusie: Een tuin van 6 bij 4,5 meter vol met zonnepanelen zonder schaduw zou evenveel stroom kunnen produceren als een huishouden per jaar gebruikt. U mag zelf bedenken of u een tuin van 6 bij 4,5 meter tamelijk groot vindt of niet.

Overigens is het betegelen van uw tuin in de meeste gevallen niet de beste opstelling voor zonnepanelen. Zoals verderop in het Elsevier artikel ook staat, zijn juist daken bij uitstek geschikt.

8. “Van alle potentiële vormen van zonne-energie zijn hier voorlopig alleen zonnepanelen geschikt”

Terecht constateert het artikel dat de techniek waarbij zonlicht geconcentreerd wordt met parabolische spiegels (‘concentrated solar power’) in Nederland op dit moment niet geschikt is omdat de intensiteit van het zonlicht hier niet zo hoog is als in Spanje of het Zuiden van de VS waar deze techniek wel wordt toegepast.

Het gebruik van zonnecollectoren voor warm water is in Nederland wel degelijk mogelijk. Voor verwarming is dat niet de meest voor hand liggende oplossing omdat de zon vooral ’s zomers schijnt en we vooral in de winter verwarming nodig hebben. Voor warm tapwater zijn zonnecollectoren ook in Nederland uitermate geschikt. Ik heb een zonnecollector op mijn dak staan en die levert op zonnige dagen 125 liter warm water per dag waar we heerlijk onder kunnen douchen. Warm water in huishoudens, keukens en stallen is maar een klein deel van het totale Nederlandse energiegebruik. Zonnecollectoren kunnen dus maar een kleine bijdrage leveren aan onze energievoorziening. Maar ongeschikt zijn ze niet, zoals ik zelf op elke zonnige dag voel.

Ik loop op zonnige altijd even naar boven om te kijken hoe warm het water van de collector is. Fascinerend om te zien dat de zon op een koude maar zonnige winterdag water kan verwarmen tot een graad of 30. En op de dagen dat er niet voldoende zon is prijs ik me gelukkig met ons aardgas. Want zonder fossiele energie kan ik voorlopig nog niet.

Conclusie: Iets te stellig. In Nederland kunnen zonnepanelen de grootste bijdrage leveren. Ook zonneboilers kunnen een bijdrage leveren in de vorm van warm water productie. Voor geconcentreerde zonne-energie (CSP) is Nederland ongeschikt.

9. “Elektriciteit vormt ook maar een klein deel van de energievoorziening. Willen zonnepanelen ook de rest verzorgen, zoals verwarming en vervoer, dan dient het ganse land te worden overkoepeld.”

Conclusie 1: Simon Rozendaal en ik delen de frustratie dat stroomgebruik en energiegebruik vaak op één hoop gegooid worden. Nogal eens wordt er over (duurzame) energie gepraat en geschreven alsof het alleen over elektriciteit gaat. Alsof warmtevoorziening, (transport)brandstoffen en grondstoffen voor bijvoorbeeld plastics en kunstmest er niet of minder toe doen.

Voor een deel heeft dat er misschien wel mee te maken dat er bij elektriciteitsproductie keuze is uit een flink aantal verschillende bronnen (kolen, olie, gas, kern, zon, wind, waterkracht), terwijl warmte in Nederland voor het grootste deel uit gas komt en olieproducten (benzine, diesel, LPG) vrijwel de enige transportbrandstoffen zijn. Dat is natuurlijk onzin. Ik trek daarom graag samen met Rozendaal ten strijde tegen iedereen die denkt of net doet alsof elektriciteit onze hele energievoorziening is.

Het is ook waar dat onze elektriciteitsproductie waarschijnlijk makkelijker ter vervangen is door duurzame bronnen dan warmteproductie en transportbrandstoffen. Maar ook bij warmte (aardwarmte, biogas) en transportbrandstoffen (biobrandstoffen, biogas, elektriciteit) is veel mogelijk.

Conclusie 2: Ik ben het er niet mee eens dat elektriciteit maar een klein deel van onze energievoorziening is. In Nederland was in 2012 ongeveer 25% van het totale primaire energiegebruik nodig voor elektriciteitsproductie. Dat vind ik geen klein deel.

Laat ik over de zinsnede ‘dan dient het ganse land overkoepeld te worden’ maar niet meer zeggen dan dat het een mooie retorische vondst is.

10. “Wie [in Duitsland] stroom aan het net levert krijgt daar ongeveer 20 tot 30 cent per kilowattuur voor. Dat is meer dan de zonnestroom kost: afhankelijk van de locatie is die in Duitsland gedaald tot 15 à 20 cent.”

Conclusie 1:  (in goed Duits): Quatsch!

Hier slaat Rozendaal de plank flink mis. In Duitsland wordt de (EEG) vergoeding voor zonne-energie elk jaar opnieuw vastgesteld met een verschillend tarief voor verschillende type installaties (afhankelijk van de grootte/capaciteit van de installatie). Op deze manier wordt de vergoeding voor nieuwe systemen steeds aangepast aan de kostendaling. Deze figuur uit een presentatie van PBL laat zien hoe de vergoeding per kWh voor verschillende zonne-energie-installaties de afgelopen 2 jaar is gedaald.

EEG vergoeding zonne-energie categorien 2012-2014

Voor bestaande installaties blijft de vergoeding gelijk. Er zijn dus zoals Rozendaal schrijft inderdaad zonnesystemen die een vergoeding van 20 tot 30 cent per kWh krijgen. Sterker nog: er zijn oudere systemen die een nog hogere vergoeding krijgen. Toen die systemen gebouwd werden waren de kosten zo hoog en de kosten van een systeem gaan niet meer omlaag als het er eenmaal ligt. De Duitsers steunden zonne-energie al toen stroom uit zonnepanelen nog echt duur was. Hieronder grafiek (bron) met daling van de vergoeding vanaf 2004 toen voor kleine systemen op het dak nog meer dan 57 cent per kWh betaald werd.

EEG vergoeding zonne-energie categorien 2004-2012

Zonnepanelen die nu gebouwd worden in Duitsland kunnen zoals Rozendaal schrijft inderdaad stroom leveren voor 15 à 20 cent per kilowattuur. Sterker nog, de grootste systemen (van duizenden zonnepanelen) kunnen het nu voor 9 cent per kilowattuur. Maar deze nieuwe systemen krijgen natuurlijk geen vergoeding meer op het oude hoge niveau. Ze krijgen een vergoeding op het niveau dat voor dat jaar is vastgesteld voor nieuwe installaties.

Conclusie 2: In het Duitse systeem worden de vergoedingen voor zonne-energie steeds aangepast aan de daadwerkelijke kostprijs van zonnestroom. In Nederland wordt zonne-energie vooral gestimuleerd door ‘saldering’. Als u zonnestroom produceert en deze teruglevert aan het net, wordt dit verrekend met uw elektriciteitsverbruik. Daardoor krijgt u voor elke kWh die u aan het net levert ongeveer 22-23 cent per kWh. Zoals Elsevier ook schrijft heeft minister Kamp al gezegd dat de ‘salderingsregeling’ in de huidige vorm op termijn onhoudbaar is. Aanpassing van de regeling is logisch als zonne-energie steeds goedkoper wordt en op grotere schaal toegepast. 

11. “Bij de zogeheten Energiewende worden alle Duitse kerncentrales uitgeschakeld. De gedachte was dat zon en wind deze leemte zouden vullen, maar dat lukt nog niet en dus worden de (schone) Duitse kerncentrales in de praktijk vervangen door (vieze) steenkool en zelfs (smerige) bruinkoolcentrales”

De figuur hieronder uit de eerder genoemde presentatie van PBL laat zien dat sinds 1990 het aandeel kernenergie in de Duitse stroommix flink is afgenomen en het aandeel duurzame energie sterk is gegroeid. In 2013 dekte duurzame energie in de Duitsland bijna 25% van het nationale stroomverbruik.

Duitse stroommix 2000-2012

De laatste paar jaar is in Duitsland het aandeel van gas in de stroomproductie gedaald en het aandeel van bruinkool en steenkool weer iets gestegen. Dit komt onder andere door de lage CO2-prijs en de lage steenkoolprijs. Zie onderstaande grafiek uit The Economist.

Economist German power production 2003-2013

Conclusie: de laatste paar jaar is het aandeel bruin- en steenkool in Duitsland inderdaad weer enigszins gestegen. Het overheersende beeld over de afgelopen 10-20 jaar is echter vooral een enorme groei van het aandeel duurzaam in de elektriciteitsproductie tot bijna 25% in 2013 en een daling van het aandeel kernenergie en kolen.

12. “[..] technieken zoals kernenergie en schaliegas die hebben bewezen dat ze de uitstoot van het broeikasgas CO2 kunnen reduceren”

Conclusie 1: De CO2-uitstoot van kernenergie over de hele levenscyclus is inderdaad aanzienlijk lager dan van fossiele elektriciteitsproductie, zoals de grafiek hieronder laat zien. De grafiek komt uit rapport van IPCC over duurzame energie. Hier een link naar de samenvatting voor beleidsmakers (die volgens mij uitstekend is). Hier het hele rapport voor wie dat liever leest.

IPCC RES CO2 life cycle emissions summary

Conclusie 2: Van schaliegas is veel minder eenduidig dat het reductie van de uitstoot van broeikasgasssen oplevert. Ten eerste is de vraag waarmee je schaliegas vergelijkt. Als het gebruik van ‘gewoon’ aardgas vervangt, dan is de CO2-uitstoot gelijk en is er geen reductie. Als schaliegas in de plaats komt van kolen, dan is er sprake van CO2-reductie. Daarnaast is er flinke discussie over de vraag hoe groot de uitstoot van methaan (CH4) is bij de winning van schaliegas. Methaan is een veel sterker broeikasgas dan CO2. Als er bij de winning van schaliegas een methaanlekkage is van enkele procenten, dan is de uitstoot van broeikasgassen over de levenscyclus van dezelfde orde als van kolen. Het is kortom erg kort door de bocht om te stellen dat schaliegas heeft bewezen uitstoot van broeikasgas te kunnen reduceren.

13. “Zonnecellen wekken immers alleen stroom op als de zon schijnt. Het elektriciteitsverbruik piekt evenwel in de avond wanneer de zon slaapt”

In de winter is het stroomverbruik vaak inderdaad het hoogst aan de eind van de middag als iedereen thuis komt. Die piek is relatief beperkt vergeleken met het stroomgebruik de rest van de dag. Het stroomgebruik is de hele dag fors hoger dan ’s nachts.

Zonnepanelen produceren in onze streken vooral in de zomerperiode veel stroom. In die periode is de stroomvraag gedurende de dag ruwweg constant en neemt begin van de avond af. De onderstaande figuur (afkomstig van de website Agora-Energiewende) illustreert dat voor 14 januari 2014 en 14 mei 2014 in Duitsland (de rode lijn is het stroomgebruik).

duitsland 13 januari en 13 mei 2014

Conclusie: In tegenstelling tot wat Rozendaal schrijft, valt de stroomproductie van zonnepanelen juist samen met de brede piek in het stroomverbruik.

De onderstaande grafiek van de Duitse brancheorganisatie BSW Solar laat juist zien hoe door de grote hoeveelheid zonne-energie de piek in de stroomprijs sterk verlaagd is tussen 2007 (toen er in Duitsland 3.000 MW zonnepanelen lag) en 2013 (toen het gegroeid was naar bijna 30.000 MW).

effect zonnestroom op duitse stroomprijs piek

Zoals ik eerder schreef is er voor Nederland nauwelijks informatie beschikbaar over de samenstelling van de elektriciteitsproductie op dagbasis. Netbeheerder TenneT publiceert wel informatie over het stroomgebruik op dagbasis. Het verloop van het stroomgebruik in Nederland zag er op 14 januari 2014 en 14 mei 2014 ongeveer net zo uit als het patroon in Duitsland.

NL stroomverbruik 14 januari en 14 mei 2014

De onderstaande grafiek voor Duitsland in 2012 van Fraunhofer-ISE laat zien hoe stroom uit zon en wind elkaar op maandbasis kunnen aanvullen: in de zomerperiode meer zonne-energie en in de winterperiode meer windenergie. (voor de zekerheid: daarmee wil ik niet zeggen dat we op korte termijn kunnen overstappen op zon en wind als enige energiebronnen)

Duitsland wind en zon 2012 per maand

14. “Dit haalt dan wel dat charmante aspect van decentrale opwekking -lekker onafhankelijk van het energiebedrijf en de overheid! onderuit. [..] op het moment dat het aandeel zonnestroom over de drempel van 5 procent gaat, zal de burger toch weer bij de gemeenschap moeten aankloppen om zijn stroom op te slaan.”

Ik ben het met Rozendaal eens dat onafhankelijk worden van het elektriciteitsnetwerk moeilijk en voorlopig behoorlijk kostbaar is. Een huis met zonnepanelen levert ’s nachts geen stroom en in Nederland in de winterperiode de hele dag weinig. Opslag van stroom op kleine schaal is voorlopig nog duur. Het is de komende jaren nog veel aantrekkelijker om stroom vanuit het net te gebruiken op het moment dat uw zonnepanelen niet (voldoende) stroom leveren. Volgens mij heeft dat overigens weinig tot niets te maken met de vraag wat het totale aandeel zonnestroom is.

15. “Het stroomnet kan met fossiele en nucleaire stroom tamelijk simpel uit de voeten. [..] Het is lang van te voren bekend wanneer ze stroom leveren en buiten bedrijf zijn. Zon, en wind nog sterker, daarentegen is notoir wispelturig.” 

De stroomproductie van zonne-energie is afhankelijk van het weer. De voorspellingen vooraf over de hoeveelheid stroom die zonnepanelen kunnen leveren worden steeds beter. De onderstaande grafiek van het onvolprezen Fraunhofer-ISE laat dit zien voor het 2013 in Duitsland. Op de y-as staat de stroomproductie uit zonnepanelen in Duitsland die een dag van tevoren verwacht werd en op de x-as de daadwerkelijke productie. Elke gele stip in de grafiek is een uur. Het is duidelijk te zien dat verreweg de meeste stip liggen rond de diagonale lijn in het midden waarop de daadwerkelijke productie gelijk is aan de verwachte productie.

zon duitsland verwacht en daadwerkelijk 2013

Dat het stroomnet tamelijk simpel uit de voeten kan met fossiele en nucleaire stroom is iets te simpel. Vooral kerncentrales en bruinkoolcentrales kunnen maar zeer beperkt op- en afschakelen. Ze kunnen de variaties in de stroomvraag daarom niet volgen. De onderstaande grafiek (uit andere studie van Fraunhofer-ISE) laat zien dat zelfs bij negatieve stroomprijs die soms in Duitsland optreedt, kerncentrales (de rode stippen) en bruinkoolcentrales (bruinkool) doordraaien omdat ze nauwelijks kunnen terugregelen. Kerncentrales draaiden in 2013 bij negatieve stroomprijzen op 70-80% van het totale vermogen en bruinkoolcentrales op ongeveer 60%.

benuttingsgraad duitse centrales versus stroomprijs

Dat betekent dat kernenergie en kolen ook flexibele bronnen of opslag nodig hebben. In sommige landen met veel kernenergie (Frankrijk bijvoorbeeld) wordt gebruik gemaakt van stuwmeren om overtollige energie ’s nachts-als de stroomvraag laag is- op te slaan. Om die energie dan overdag door middel van waterkracht weer beschikbaar te maken. In veel landen staan naast kern- en kolencentrales flinke hoeveelheden gascentrales om snel meer stroom te kunnen leveren als de vraag toeneemt.

Conclusie: Variabele duurzame bronnen als wind en zon hebben een flexibel elektriciteitssysteem nodig. Het is echter te simpel om te stellen dat kernenergie en fossiel dat niet nodig zouden hebben. Vooral kern- en bruinkoolcentrales zijn weinig flexibel en hebben flexibele bronnen nodig om de variatie in de stroomvraag op te vangen.

16. “Wie eerlijk rekent, komt tot de conclusie dat zonnestroom maatschappelijk pas loont als de prijs zakt tot 1 à 2 eurocent per kilowattuur. Dan is zonnestroom met bijbehorende opslag en versnelde netvernieuwing, werkelijk goedkoper dan bijvoorbeeld nucleaire stroom.”

Het is mij onduidelijk waarop deze ‘eerlijke berekening’ gebaseerd is. Het Internationale Energie Agentschap heeft recent een studie gedaan naar de inpassing van hoge percentages variabele duurzame energiebronnen zoals zon en wind. Uit die studie blijkt dat de totale systeemkosten van stroomproductie (inclusief de kosten van de duurzame energie) bij een aandeel van 45% variabele bronnen 40% hoger zijn als het systeem niet wordt aangepast. Als het elektriciteitssysteem wordt aangepast door de vraag naar stroom sterker te laten reageren op het aanbod en de prijs (‘Demand Side Integration’), opslag en een flexibeler productiesysteem stijgen de totale kosten maar 10-15%.

iea cost of integration

Bij punt 4 zagen we dat stroom uit de nieuwe Britse kerncentrale 11 cent per kWh moet gaan kosten (plus inflatiecorrectie), terwijl we bij punt 10 zagen dat grootschalige zonne-energiesystemen in Duitsland nog maar 9 cent per kWh krijgen.

Conclusie: Het lijkt er sterk op dat Rozendaal de inpassingskosten van zonne-energie overschat en/of uitgaat van inpassing zonder het elektriciteitssysteem flexibeler te maken. Het lijkt er sterk op dat stroom uit grootschalige zonne-energiesystemen nu al goedkoper is dan uit een nieuwe kerncentrale zoals die in Engeland gepland is.

17. “Maar dan nog is het een illusie om te denken dat de zon van vandaag op morgen in staat zal zijn om fossiele brandstoffen en kernenergie te vervangen. Dat duurt nog wel een eeuw, als het al gaat lukken.”

Hier is de windmolen waartegen Simon Rozendaal vecht. Bij punt 1 zagen we al dat eigenlijk niemand beweert dat we van vandaag op morgen alle fossiele brandstoffen en kernenergie kunnen vervangen door de zon.

Er zijn wel studies gedaan die kijken naar het omschakelen naar 100% duurzame energie. Bijvoorbeeld The Energy Report van WWF en Ecofys waarin beschreven wordt hoe de hele wereld in 2050 voorzien zou kunnen worden met duurzame energie. Zoals u hieronder kunt zien zet dat rapport niet alleen in op zonne-energie, maar op een breed scala aan duurzame energiebronnen waaronder wind, golf&getijde, aardwarmte, waterkracht en biomassa.

energy vision wwf ecofys energy supply 2000-2050

Er is niet één energiebron die alleen ons totale energiegebruik kan dekken. We zullen altijd een mix nodig hebben. En die mix zal paar regio verschillen. Er is veel gedacht en geschreven over hoe die mix eruit kan zien en in veel landen wordt hard gewerkt aan meer duurzame energie in de mix. Zonne-energie kan daarbij een belangrijke rol spelen. Maar zon kan het inderdaad niet alleen. Maar dat wist u al voordat u het artikel van Simon Rozendaal las.

Advertenties

32 thoughts on “Factcheck van Elsevier-artikel over zonnepanelen

  1. Vooral van belang is de vraag te behandelen waarom het stimuleringssysteem voor PV niet deugt en onnodig veel te veel kost (SDE+ , Postcoderoos, Salderen). Dat gaat PV de nek kosten, ook zonder hulp van Rozendaal, want die wordt echt niet serieus genomen door “het beleid”.

  2. 1- dit is wat het hele artikel probeert aan te tonen. Zelfs ALS het waar is moeten de integrale kosten van fossiele equivalent daar van af getrokken worden
    2 – eerder 10x : http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/article/2013/03/solar-pv-profits-last-stand
    – en dit houdt nog wel even aan, met alle technologische verbeteringen (nano, bandprinten, gebruik basismaterialen)
    3 – in tegenspraak 18
    4 – mensen die off-grid gaan (let maar op, gaat groot worden) denken hier anders over denk ik, zal al heel snel uitdunnen
    5 – ja en? Fossiel heeft een extreem hoge energie dichtheid , dat is waar, daar werd het ook zo populair. Kaar met 30-40-50% rendement kan je al burger serieuze hoeveelheden energie oogsten (+zonnecollector natuurlijk)
    6- dit huis zit nu op 105%. Rijtjeshuis in Zoetermeer
    http://nijlstroom.nl/sustainable-living/
    7- vacuumbuis collectoren dan?
    8 – we gaan met PV inderdaad niet de Aldels en Hoogovens van ernegie voorzien. Die moeten dan ook verhuizen naar plekken waar energie wel voorhanden is
    http://larsboelen.nl/2013/10/naar-een-fossielvrije-samenleving-4-industrie/
    9-
    10- …en werd er 3 miljard fossiele vliegsubsidie verstrekt
    http://larsboelen.nl/2013/10/vliegtaks-van-de-baan-hoera/
    11. Serieuze weeffout dit
    12. Volgens mij was nucleair uitschakelen geen doel energiewende maar nieuw doel na Fukushima. Staat er dus los van. Met energieopslagtechnieken zal dit probleem langzaam verdwijnen
    13. Werkelijk? het is duidelijk dat de uitgespaarde kolen in de VS naar Europa gingen. Met stijgende gasprijzen wordt ook kool weer aantrekkelijker las ik vandaag
    14. Zie jou dagelijkse energiegrafieken, dit is gewoon onzin, die paar lampen van burgers vallen in het niet bij de industrie die gewoon met de zo’n piekt. (Bovendien kunnen burgers hun PV energie in hun EV opslaan, problem solved)

    15. Opslag in buurtaccus en ev’s gaat dit effect compleet van tafel blazen, sterker, al deze technieken zullen het netwerk stabiliseren ipv destabiliseren!
    16. Totaal onwaar, voorspelbaarheid is enorm verbeterd door weersvoorspelling, alleen te leveren hoeveelheid is wispelturig, maar niet onplanbaar. Met EV’accus en wijkcentrales kunnen plotselinge uitval, mocht het al gebeuren, in milliseconden opvangen ipv minuten zoals met Gas.
    17. BS, het backbone netwerk zal MINDER belangrijk worden ipv meer, zie 15
    18 zie 3
    19 time will tell

  3. Ik heb zoals je waarschijnlijk weet al in talloze twitter posts ongezouten commentaar geleverd op het Elsevier gepruts. Je mag er naar believen uit citeren, uiteraard. Nog een hoop te doen, maar dat kunnen we wel aan je overlaten.

    En Duitsland kent GEEN staatssubsidie op exploitatie van zonnestroom (of wind, etc.), wel research budgetten (like everywhere else). Om dat weer ff goed in de oren te knopen, anders kunnen we zo’n beetje “alles” wel tot “subsidie” verklaren. Wat natuurlijk een “goede rechtse gewoonte” is. Maar die wel extreem selectief wordt gehanteerd als het over “duurzaam” gaat. Over de ECHTE staats”subsidies” voor fossiel en nukes zwijgen media als Elsevier als het graf. Ook als het inefficiënt werkende Nederlandse Aldel straks een touwtje naar een Duitse kolenbak mag aanleggen en spotgoedkope dumpstroom zonder netkosten en vrijwel vrijgesteld van betalen EEG Umlage naar Groningen mag halen om verder inefficiënt aluminium te gaan bakken… Op kosten van de Duitse EEG Umlage betaler (inclusief die vermaledijde 1,4 miljoen zonnestroom opwekkers daar) …

  4. Ha Jasper,

    Het plaatje dat je laat zien komt denk ik van Desertec. Tot voor kort was Siemens bij dat project betrokken

    Zonneenrgie: volgens deskundigen is het gebruik van zonneboilers (opwarmen water voor douche/verwarming) veel efficienter dan het gebruik van zonnepanelen om electriciteit op te wekken. Het mmoiste is de twee te combineren op je dak.
    Nieuwe slimme netten: die heb je nodig als je veel onvoorspelbare/onbestuurbare electriciteit krijgt, zoals bij windeenrgie en zonneenergie het geval is. Je zou dat ook deels kunnen oplossen door de “overtollige” electriciteit op te vangen in bijvoorbeeld waterstof of opgepompt water. Dus er zijn andere oplossingen en bovendien een verouderd net moet je toch een keer vervangen en tenslotte het gaat vooral om de intelligentie in het net, briljant exportproduct als wij zouden zorgen koploper te zijn

  5. Wie neemt elsevier nog serieus? Alleen rechtse mensen die straks energie armoede hebben.
    Verstandige mensen kopen zonnepanelen of een stukje windpark, en wekken hun eigen stroom op.
    Zowel huishoudens en MKB halen hun stroom van de markt af, en wekken hem zelf op. Dat is met belasting erbij, goedkoper dan alleen commerciële stroom kopen.

    Daniella,
    He Nederlandse net was in 2005 al geschikt voor de hoeveelheid windmolens die er pas na 2025 staat.
    Bij veel zonnepanelen werkt dat anders, als een buurt er te veel heeft, en dat gaat nog wel even duren, dan schakelen de zonnestroom inverters zichzelf uit, als de netspanning te veel oploopt.

    Peter,
    Nederlanders betalen de man/vrouw elk jaar ca 700 EUR subsidie voor de fossiele energi eksoten van Nederlandse bedrijven, die krijgen samen 10 miljard subsidie, in belasting korting. De korting op de energie belasting is ca 4 miljard. VNO NCW lobbyisten en ambtenaren hebben samen 63 regelingen opgetuigd, samen goed voor 10 miljard per jaar.
    Hoog tijd dat bedrijven die subsidie kwijt raken, want ze worden er geen spat zuiniger of duurzamer van.
    En er is genoeg werk in het installeren van zonnepanelen en het energie neutraal verbouwen van die 8 miljoen woningen.
    Dus als de vuilste of luiste bedrijven ergens op de wereld een plek kunnen vinden die meer subsidie geeft dan Nederland, laat ze dan daar naar toe vertrekken.

  6. Zelf heb ik nu 22 panelen , die circa 3500 kw leveren, dat is bijna de helft van mijn totale verbruik. Verbruik is huishouden, lucht warmtepomp , el auto etc.
    Krijg in de zomer geld terug van de leverancier en gebruik dat in de winter. Mocht dit niet meer lukken, dan 20 panelen erbij (welliswaar op een andere locatie) en omkijken naar opslag van electriciteit. De investering is het zeker waard , qua energie ( gas en electra) spectucalair daling gerealiseerd.

  7. Hoi Jasper.

    Eerste bron die ik tot nog toe heb kunnen vinden voor het fameuze Desertec plaatje: Thesis Eco-balance of a Solar Electricity Transmission from North Africa to Europe van Nadine May, TECHNICAL UNIVERSITY OF BRAUNSCHWEIG, Faculty for Physics and Geological Sciences. 2005, Fig. 12 en beschrijving daarbij.

    http://www.dlr.de/tt/Portaldata/41/Resources/dokumente/institut/system/projects/Ecobalance_of_a_Solar_Electricity_Transmission.pdf

    Zie ook White Paper Desertec:

    http://www.desertec.org/fileadmin/downloads/WhiteBook_Excerpt_Trieb_Steinhagen.pdf

    Mvgr.

  8. Dag meneer Vis, ik heb uw reactie met interesse gelezen, ik erken zonder enig probleem fouten en onwaarheden wanneer ik die gemaakt zou hebben, maar ik heb na lezing van uw stuk mezelf op geen enkele fout kunnen betrappen. Met vriendelijke groeten, Simon Rozendaal

    • Geachte heer Rozendaal,
      Dank voor uw bericht en ik waardeer het zeer dat u mijn blog gelezen heeft. Kennelijk hebben we een verschillend beeld over de 5 punten waar ik tot nu toe op ingegaan ben. Op die punten moeten onze lezers dan maar zelf oordelen.
      Wellicht dat we verderop nog een of meerdere punten vinden waarover we het eens zijn. .
      Met vriendelijke groeten, Jasper Vis

      • Dag meneer Vis, misschien wel het belangrijkste: u fulmineert tegen de stelling dat zonnepanelen de Nederlandse samenleving honderden miljarden zouden kosten. Maar ik heb het in het artikel over de mondiale samenleving. Wim Sinke (dé zonneceldeskundige in Nederland) schat dat de som van niet opgelegde heffingen (die fossiel en nucelair wel krijgen) en terugleververgoedingen alleen al de wereld nu al meer dan 100 miljard hebben gekost en dat terwijl we nu mondiaal maar 0,5 procent zonnestroom hebben. Verder verwijs ik ook naar rapporten van het Fraunhofer Instituut. Mijn punt is: het lijkt nu wel aantrekkelijk maar er zitten allerlei verborgen kosten achter. Dat is volgens mij elke deskundige met me eens. Het enige punt is of je die verborgen kosten ‘socialiseert’ of aan zonnestroom toerekent. Daarover is debat.

  9. Hoi Jasper,

    Hierbij nog wat bron informatie ter versterking van de analyse van het document van de heer Rozendaal deze mag je (met bron informatie) zo overnemen in je artikel als je wilt

    http://www.olino.org/articles/2007/04/09/potentie_zonne-energie_nederland
    http://www.olino.org/articles/2008/03/07/energyhouse-concept
    http://www.olino.org/articles/2009/06/22/desertec-kan-heel-europa-voorzien-van-zonne-energie

    Met vriendelijke groet,

    Jeroen van Agt
    OliNo.org

  10. met betrekking tot je berekening van 16 panelen in een tuin. Bedenk wel dat de zonnepanelen onder een hoek van 35 graden dienen te worden opgesteld om 210 kwh stroom op te wekken. Als ze schuin staan werpen ze een schaduw en moet er dus ruimte tussen de zonnepanelen zijn.

  11. Pingback: Een Ondankbare Taak : Factchecking Elsevier | Greencheck.nl

  12. Technologie ontwikkeld zich nagenoeg altijd exponentieel, met name ontwikkelingen op het ‘batterijen’ vlak gaan met een duizelingwekkend tempo, voorspellingen van meer dan 10 jaar vooruit zijn dan ook absurd, aanrader boek ‘Abundance’ van Peter H.Diamandis

  13. Jasper,
    Een fraai stukje fileerwerk… (-:
    Op een onderdeel wil ik je graag corrigeren: zonnewarmte kan wel degelijk (zeer) interessant zijn in de energiemix, ook voor ruimteverwarming. In Duitsland weten ze, naast al die PV, ook hier al alles van. De combinatie van heatpipes met latente boilers met PCM’s en (via warmtewisselaars) hiermee verwarmen van zowel tapwater als het huis is hier al veelvuldig toegepast.
    Ik heb de voordelen van het verzamelen van zonnewarmte even tegenover het verzamelen van zonne-energie voor stroom gezet:

    Zonnestroom
    Opbrengst per m2: ± 200 W
    Stroom gemiddeld minder dan 40% van de energielasten van een huishouden
    Salderen na 2017 onzeker
    Opslag onrendabel en niet duurzaam
    “zeldzame en/of toxische grondstoffen nodig (Indium, Gallium, Seleen, Molybdeen, Cadmiumsulfide, Zinkoxide)
    Direct zonlicht op panelen nodig voor relevante opwekking

    Zonnewarmte
    Opbrengst per m2: ± 650 W
    Warmtevraag (verwarmen, koken, tapwater) gemiddeld meer dan 60% van de energielasten van een huishouden
    Salderen niet van toepassing
    Opslag eenvoudig in (latent)boilers, Overtollige warmte omzetbaar in stroom (Sterling motor i.c.m. boiler)
    Glas, Aluminium, Koper” Glas, Koper, Aluminium, Roestvast staal, Alcohol
    Minder kritisch, UV in de lucht levert al veel warmte

    En ook niet onbelangrijk: PV werkt (voorlopig) alleen i.c.m. de grid. Als de stroomleverancier een storing heeft, schakelt de omvormer uit, tenzij een kostbare toevoeging, inclusief accu’s, aan de installatie wordt geknoopt. Zonnewarmte is onafhankelijk van externe bronnen. Als de gasleverantie stopt, blijft in boilers opgeslagen warmte beschikbaar.
    In combinatie met een HR ketel kan rond de 70% besparing op de gasrekening worden gerealiseerd!

    Ben je geïnteresseerd, hierover meer te vernemen?

    • Dank Pieter, dat zonnewarmte niet vergeten mag worden. Maar ook in Duitsland zijn de verkopen van thermische systemen behoorlijk ingestort, laten we daar geen misverstand over bestaan. Moet nog hard aan worden getrokken.

      Overigens heeft NL een van de beste stroomnetten ter wereld. Die uitval stelt helemaal niets voor, en binnen no-time is de boel gerepareerd anders volgen er boetes. In Duitsland worden ook steeds meer PV-installaties in combinatie met warmtepompen ingezet.

      Niets heeft unieke waarde, aan alle technologie platforms hangen voordelen en nadelen. Er bestaan geen “silver bullets”. Derhalve: alle goede duurzame middelen inzetten, en continu kritisch blijven.

      • Jasper,
        Waarop baseer je je opmerking dat verkopen van thermische systemen in Duitsland zijn ingestort? Er is een bedrijf over de kop en een ander kromp in, maar dat had te maken met de kwaliteit van hun producten. Andere bedrijven in deze markt groeien als kool……

  14. Pieter: was niet Jasper die dat claimde, maar ik. Op basis van – misschien iets betere typering – blijvend omlaag gaande trend verkochte zonnecollector systemen in Duitsland volgens de eigen branche organisaatie BSW Solar. Het gaat nog steeds om aanzienlijke volumes in vergelijking met NL, maar de trend is negatief:

    http://www.solarwirtschaft.de/fileadmin/media/pdf/2014_03_BSW_Solar_Faktenblatt_Solarwaerme.pdf

    En de trend op de thermische zonne-energie markt is ook al jaren “de verkeerde kant op”, in EU, zie EurObserv’ER rapport, pagina 61:

    http://www.energies-renouvelables.org/observ-er/stat_baro/observ/baro215.pdf

    • Peter,
      130.000 klanten in Duitsland, een miljoen m2 geplaatst in 2013….. Dat is toch heel wat werkgelegenheid.
      En die trend: zou dat enerzijds te maken kunnen hebben met de zeer gunstige voorwaarden voor het plaatsen van pv in Duitsland (tot voor kort…)? Je kunt je euro tenslotte maar 1x investeren.
      En dan was er de afgelopen jaren nog de economische teruggang die investeringen afremde.
      Als we nou om te beginnen eens werken aan het op de agenda krijgen van zonnewarmte als onderdeel van de energiemix in Nederland. De samenleving informeren over de voordelen. En dan de markt z’n werk laten doen. Want ook hier geldt weer, dat de businesscase geen subsidie vraagt. Zakelijk helpt het natuurlijk dat er meerdere investeringsaftrekmogelijkheden zijn. En die zijn dan wel weer nodig omdat de zakelijke tarieven voor energie laag zijn.
      Pieter

  15. Pieter, ik had al aangegeven dat het nog steeds om aanzienlijke hoeveelheden gaat, bij thermische zonne-energie installs in Duitsland. Maar de trend in marktontwikkeling is – onherroepelijk, zie de marktcijfers – negatief. En ja, natuurlijk heeft dat deels met de ontwikkeling in de PV markt te maken, waarin een nog nooit in de energiemarkt gesignaleerde kostenreductie is opgetreden in zeer korte tijd.

    Thermie verdient alle aandacht, maar wel van mensen die weten waar ze het over hebben. Ik ben geen thermie specialist, PV is al ingewikkeld genoeg… 😉

  16. Ik zie helemaal nergens hoe men denkt dat “de staat” het gat in de begrotingen gaat dichten als btw,en alle andere opgelegde toeslagen wegvallen.
    Gegarandeerd verzint men wel dan iets anders, een of andere heffing/belasting voor
    Die zelf energie opwekken

  17. Pingback: Vermeend en van der Ploeg vliegen opnieuw uit de bocht met duurzame energie | Energieblog van Jasper Vis

Reacties zijn gesloten.